ABD yönetimi, Yüksek Mahkeme engelini aşmak ve küresel ithalat üzerindeki taban vergi oranını korumak amacıyla aralarında Avrupa Birliği, Çin, İngiltere, Japonya ve Kanada'nın da bulunduğu 60 ticaret ortağına yönelik yeni gümrük vergilerini yürürlüğe koydu. Geçici küresel vergilerin süresinin dolmasıyla eş zamanlı olarak devreye giren düzenleme, %10 ve %12,5 oranlarında yeni ek yükümlülükler getiriyor. Washington’ın bu adımı, Yüksek Mahkeme’nin Şubat ayında Başkan Donald Trump’ın ticaret açığını kapatmak amacıyla ulusal acil durum yasasına dayanarak koyduğu mütekabiliyet vergilerini iptal etmesinin ardından, küresel ithalata yönelik korumacı politikaları sürdürme kararlılığını gösteriyor.
Hukuki Engelleri Aşma Stratejisi: 301. Madde
Yeni vergiler, Washington’a uluslararası yargı kararlarına karşı daha geniş bir hareket alanı sağlayan 1974 Ticaret Yasası’nın 301. Maddesi kapsamında hayata geçirildi. ABD ithalatının %99,4’ünü kapsayan bu yeni tarife dalgasından petrol, doğal gaz, gübre ve belirli gıda ürünlerinin yanı sıra Kuzey Amerika Ticaret Anlaşması (USMCA) kapsamındaki entegre sanayi ürünleri muaf tutuldu. Hukuk uzmanları, ABD yönetiminin daha önce mahkemelerce tescillenen 301. Maddeyi kullanarak, Yüksek Mahkeme kararının yarattığı yasal boşluğu doldurduğunu ve %10'luk temel vergi tabanını koruma altına aldığını belirtiyor.
"İnsan Hakları" Söylemi ve Çin Hedefi
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, düzenlemenin temel gerekçesini haksız rekabeti önlemek ve zorla çalıştırmayla mücadele etmek olarak açıklasa da, kararın arka planında küresel ticaret dengelerini yeniden şekillendirme hedefi yatıyor. Yeni düzenleme kapsamında Arjantin, İngiltere, Endonezya ve Meksika gibi ülkelere %10 doğrudan vergi uygulanırken; AB üyeleri, Tayvan, Japonya ve Güney Kore için mevcut tarifelerle birleştirilerek %10 ila %12,5 seviyesinde nihai oranlar belirlendi. Uygur özerk bölgesindeki zorla çalıştırma iddiaları üzerinden doğrudan hedef alınan Çin’in de aralarında bulunduğu grubun vergi oranı ise %12,5 olarak belirlenerek, iki ülke arasındaki stratejik ticaret dengeleri korundu.
Müttefiklerden Tek Taraflı Karara Sert Tepki
ABD’nin "zorla çalıştırma" kılıfıyla getirdiği bu kapsamlı korumacı tedbirler, müttefikleri ve ticaret ortakları arasında hızla büyüyen bir tepki dalgasına yol açtı. Norveç, Avustralya ve Brezilya yönetimleri, söz konusu gümrük vergilerinin hiçbir haklı gerekçesi olmadığını belirterek kararın iptali için uluslararası girişimlerde bulunacaklarını ilan etti. Ticaretinin büyük bölümü ABD ile entegre olan Kanada ise karara karşı daha temkinli bir diyalog kapısı açık bırakmayı tercih etti. Küresel tedarik zincirlerinde yeni bir maliyet artışına yol açması beklenen bu adımın, müttefikler arasındaki ticaret diplomasisini önümüzdeki dönemde daha da germesi bekleniyor.