Okul otobüsü büyüklüğündeki bu cisim, SpaceX'in Ocak 2025'te Firefly Aerospace tarafından Ay'a gönderilen bir Ay iniş aracını fırlatan Falcon 9 roketinin ikinci aşamasıdır. Roketin itici kısmı Dünya'ya dönerken, üst aşama ana görevini tamamladıktan sonra uzayda kaldı.
İstem dışı çarpışma, yaklaşık 02:35 ET (0635 GMT) civarında, 4.000 kilogramlık roket aşamasının saatte yaklaşık 8.690 kilometre hızla Ay'a çarpmasıyla gerçekleşti. Çarpışma, cismin yörüngesini takip eden gökbilimciler tarafından aylar öncesinden tahmin edilmişti.
SpaceX'e ait Falcon 9 roketi, 15 Ocak 2025'te ABD'nin Florida eyaletindeki Cape Canaveral'da bulunan Kennedy Uzay Merkezi'ndeki 39A fırlatma rampasından, iki adet ay iniş aracı yüküyle havalanıyor.
Çarpışma Dünya için herhangi bir tehdit oluşturmadı ve Ay'ın yörüngesinde bulunan hiçbir uzay aracı çarpmanın yakın çekim görüntülerini alabilecek konumda değildi.
Ancak Şili'deki Avrupa Güney Gözlemevi'nin (ESO) Çok Büyük Teleskobu, çarpma ile ilişkili ışık parıltıları tespit etti. ESO sözcüsü Reuters'e yaptığı açıklamada, "Teleskopun, çarpmanın ardından 5-10 dakika boyunca devam eden çarpma dumanında sodyum ve lityum gazının spektral çizgilerini tespit ettiğini doğrulayabiliriz" dedi.
NASA'nın Ay Keşif Uydusu (Lunar Reconnaissance Orbiter) ve Güney Kore'nin Pathfinder Ay Uydusu'nun da çarpma bölgesinin görüntülerini alması bekleniyordu, ancak bu bilgilerin alınması günler sürebilirdi.
Bu olay, SpaceX'in uzay operasyonlarını ve ticari faaliyetlerini genişletmeye devam ettiği bir dönemde gerçekleşti. Haziran ayında halka arz edilmesinden bu yana ilk üç aylık raporunda şirket, güçlü bir gelir artışı bildirdi ve gelirler bir önceki yıla göre %90'dan fazla artarak 7,8 milyar dolara ulaştı. Toplam gelirin yarısından fazlasını oluşturan Starlink gelirleri %66 artarken, Musk'ın şirketin gelecekteki büyüme motoru olarak lanse ettiği SpaceX'in yapay zeka iş kolundan elde edilen gelirler yaklaşık %250 arttı. Bununla birlikte, yatırımcıların büyük ölçüde yapay zeka altyapı yatırımlarından kaynaklanan sermaye harcamalarındaki keskin artışa tepki göstermesiyle, hisse senedi raporun yayınlanmasının ardından piyasa kapanışından sonraki işlemlerde %8'e kadar düştü.
Uzay çöpleri endişe yaratıyor.
Daha fazla uydu ve uzay aracının yörüngeye girmesiyle birlikte uzay enkazı giderek artan bir endişe kaynağı haline geldi.
Uzmanlar, Dünya çevresinde çok fazla uzay enkazı birikmesinin "Kessler sendromu" olarak bilinen tehlikeli bir çarpışma zincirleme reaksiyonuna yol açabileceği konusunda uyardı.
SpaceX'in NASA Bilim ve Dragon Programları Direktörü Julianna Scheiman, Pazartesi günü düzenlediği basın toplantısında, bu tür görevlerde SpaceX'in genellikle ikinci aşamanın "ilgili kural ve düzenlemelere göre güvenli olduğundan emin olmak için" bir manevra gerçekleştirdiğini söyledi.
"Bunu biz yaptık," diye devam etti, "ama olan şey esasen güneş aktivitesi ve yerçekimi kuvvetlerinin bir karışımı sonucu Ay'a doğru bir yola girmesi oldu."
Roket aşaması, şu anda Dünya yörüngesinde bulunan on binlerce insan yapımı enkaz parçasından sadece biriydi. Ay sürekli olarak meteoroidler gibi doğal cisimler tarafından bombardımana tutulurken, yapay uzay araçlarından kaynaklanan çarpışmalar nispeten nadirdir.
Scheiman'ın belirttiğine göre, NASA ve SpaceX gelecekteki ay çarpmalarını önlemenin yollarını görüşüyor. NASA'nın milyarlarca dolarlık Artemis programı kapsamında, ABD uzay ajansı bu on yılın sonlarına doğru bir ay üssü kurmayı ve düzenli astronot görevlerini ay yüzeyine göndermeyi planlıyor. Gelecekteki uzay araçlarını, ekipmanları ve ay yaşam alanlarını, yanlışlıkla düşen uzay çöplerinden korumak giderek daha önemli bir öncelik haline gelecek.
Scheiman, "NASA ve diğer ilgili kurumlarla ortaklaşa çalıştığımız konulardan biri de, Güneş-Dünya-Ay sistemindeki yüksek enerjili görevler için en iyi gelecekteki imha yolunun ne olduğudur" dedi.
Uzay enkazıyla ilgili endişelere rağmen, bilim insanları çarpışmanın araştırma açısından da değerli olduğunu düşünüyor.
NASA, 1970'lerde Saturn V ay roketinin aşamalarını kasıtlı olarak Ay'a çarptırarak çarpmanın sismik etkilerini inceledi. 2009'da ise, çarpmanın etkisiyle yükselen Ay malzemesi bulutunu incelemek amacıyla LCROSS görevi kapsamında bir roket aşamasını kasıtlı olarak Ay'a çarptırdı ve bu da Ay toprağında su buzu izleri bulunduğuna dair önemli bir keşfe yol açtı.
ABD ajansı NASA'dan yapılan açıklamada, "Bu kez NASA bilim insanları, bu olaydan ay verileri toplamayı ve uzaydaki cisimleri izleme tekniklerini geliştirmeyi planlıyor" denildi.
