Çin ekonomisi, yeni büyüme dinamiklerinin güçlenmesi ve ekonomik yapının iyileşmesiyle dayanıklılığını ve canlılığını koruyor. Bu durum, ülkenin döviz rezervlerinin genel olarak istikrarlı seyretmesine katkı sağlıyor.

Sadece 30 Nisan'daki müdahale, 6,28 trilyon yen ile rekor seviyeye ulaşarak, 29 Nisan 2024'te kırılan 5,92 trilyon yenlik önceki tek günlük rekoru geride bıraktı.

Yetkililer ayrıca Japon para birimini desteklemek için 4 Mayıs'ta 780,2 milyar yen ve 6 Mayıs'ta 4,68 trilyon yen kullandı.

Müdahalelerden önce yen, ABD doları karşısında 160'ın üst seviyelerine kadar gerilemişti. Para birimi daha sonra geçici olarak toparlansa da, kazanımlar kısa ömürlü oldu ve Temmuz sonuna doğru yen, dolar karşısında 164 civarına kadar daha da değer kaybetti.

Analistler genel olarak, temel ekonomik göstergelerde değişiklik yapılmadığı sürece, sadece döviz müdahalesinin yenin düşüşünü tersine çevirmesinin olası olmadığını düşünüyor.

Maliye Bakanı Satsuki Katayama Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Japon ve ABD yetkililerinin 31 Temmuz'da New York işlem saatlerinde döviz piyasasında koordineli bir yen alım müdahalesi gerçekleştirdiğini ve bunun 15 yıl sonra yapılan ilk ortak hamle olduğunu doğruladı.

Operasyonun ardından yen, ABD doları karşısında kısa süreliğine 155 civarına yükseldi, ancak Cuma günü dolar karşısında yaklaşık 158 seviyesine geriledi.

Kyodo News'in haberine göre, Başbakan Sanae Takaichi'nin net bir finansman planı olmaksızın agresif mali harcama politikaları izlemesi nedeniyle Japonya'nın mali sağlığının daha da kötüleşebileceği endişesiyle yen, satış baskısıyla karşı karşıya kalmaya devam ediyor.

Birlik, yüksek ve dalgalı altın fiyatları ile yeni altın vergisi politikalarının uygulanmaya başlamasının ülkedeki altın tüketim eğilimlerini yeniden şekillendirdiğini belirtti. Güçlü yatırım talebi külçe ve altın para alımlarını artırırken fiyatlardaki geçici düşüşler de bankalar aracılığıyla gerçekleştirilen külçe altın satışlarını destekledi.

Sanayi ve diğer alanlardaki altın tüketimi ise yüzde 2,9 azalarak 39,94 tona geriledi. Yüksek fiyatların sanayi kuruluşlarının maliyetlerini artırmasının endüstriyel altın tüketimi üzerinde baskı oluşturduğu belirtildi.

Verilere göre Çin, ocak-haziran döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 14,62 düşüşle 152,91 ton altın üretti.

Birlik, yurt içi üretimdeki düşüşün, başlıca altın üretim bölgelerinde yürütülen güvenlik denetimleri ve iyileştirme çalışmaları nedeniyle bazı madenlerde üretime geçici olarak ara verilmesinden kaynaklandığını bildirdi.

Buna karşılık, Çin’in önde gelen altın şirketlerinin yurt dışındaki üretim kapasitesi genişlemeyi sürdürdü. Bu şirketlerin yurt dışındaki madenlerden elde ettiği altın miktarı aynı dönemde yıllık bazda yüzde 21,43 artarak 48,1 tona ulaştı.

Çin, 2026 yılının ilk yarısında rezervlerine 40,12 ton altın ekledi. Böylece ülkenin altın rezervleri haziran sonu itibarıyla 2 bin 346,45 tona ulaşarak dünyada beşinci sırada yer aldı. Birlik, Çin Merkez Bankası’nın Kasım 2024’ten bu yana üst üste 20 ay boyunca altın rezervlerini artırdığını kaydetti.

Verilere göre, temmuz ayında mal ticaretindeki ithalat ve ihracat hacmi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 19,2 artarak 4,66 trilyon yuan olarak gerçekleşti. Bu dönemde ihracat yıllık bazda yüzde 17,8 artışla 2,71 trilyon yuana, ithalat ise yüzde 21,2 artışla 1,95 trilyon yuana çıktı.

Çin ekonomisinin yıl başından bu yana karşılaşılan zorluklara rağmen dayanıklılığını korumasının dış ticaretin büyümesine güçlü destek sağladığı bildirildi. Temmuz ayında ülkenin dış ticaretindeki artış hızı, yılın ilk yarısına göre 2,3 puan yükselerek ilk yarıdaki istikrarlı büyüme eğilimini sürdürdü. Böylece ülkenin aylık ithalat ve ihracat hacmi üst üste beş ay boyunca 4 trilyon yuanın üzerinde gerçekleşti.

Makine ve elektronik ürün ihracatı, ocak-temmuz döneminde yıllık bazda yüzde 21,2 artarak 11,12 trilyon yuana ulaştı. Bu rakam, aynı dönemde toplam ihracatın yüzde 63,8’ini oluşturdu.

Yalnızca temmuz ayında ülkenin yüksek teknolojili ürün ihracatı yıllık bazda yüzde 50’nin üzerinde artarken, bu ürünlerin toplam ihracat artışına katkı oranı yüzde 60’a ulaştı. Elektrikli araçlar ve lityum piller gibi yeşil ve düşük karbonlu ürünlerin ihracatı ise art arda 17 aydır çift haneli büyüme kaydetti.

Yılın ilk yedi ayında ülkenin emtia ithalatı yıllık bazda yüzde 3 arttı.

Çin, şu ana kadar 63 ülkeye sıfır gümrük vergisi politikası uyguladı. Çin ayrıca ithalat hacmi bakımından art arda 17 yıldır dünyanın en büyük ikinci ithalatçısı konumunu sürdürdü.

Çin’in ASEAN, AB, Latin Amerika ve Afrika ile gerçekleştirdiği ithalat ve ihracat hacmi yılın ilk yedi ayında sırasıyla yüzde 20, yüzde 9,5, yüzde 15,4 ve yüzde 18,9 arttı.

Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi çerçevesindeki işbirliğine katılan ülkelerle gerçekleştirdiği ithalat ve ihracat hacmi yüzde 15,5 artışla 15,36 trilyon yuana ulaştı. Çin’in APEC’in diğer ekonomileriyle gerçekleştirdiği ithalat ve ihracat hacmi de yüzde 21 artarak 18,03 trilyon yuan seviyesine çıktı.

İlk yedi ayda Çin’in 180’den fazla ülke ve bölgeyle gerçekleştirdiği ithalat ve ihracat hacmi büyüme eğilimini sürdürdü. Bunlar arasında ASEAN ve Afrika ile gerçekleştirilen ithalat ve ihracat hacmi yaklaşık yüzde 20 artarken, ABD ile gerçekleştirilen ithalat ve ihracat hacmi de art arda dört aydır yükseliş kaydetti.

Hizmet ticareti açığı 770 milyar 350 milyon yuanı buldu. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre 161 milyar 420 milyon yuan azaldı.

Bilgi yoğun hizmetlerin ithalat ve ihracat hacmi aynı dönemde yıllık bazda yüzde 6,7 artarak 1 trilyon 663 milyar 400 milyon yuana ulaştı. Bu miktar, toplam hizmet ticaretinin yüzde 44’ünü oluşturdu.

Ocak-haziran döneminde seyahat hizmetleri ihracatı yıllık bazda yüzde 31,1 artışla 229 milyar 200 milyon yuana ulaşırken, taşımacılık hizmetleri ithalatı yüzde 30,4 artarak 498 milyar 100 milyon yuan olarak gerçekleşti.

Ayrıca, Çin Halk Bankası (PBOC) yeterli likiditeyi koruyacak, finans kuruluşlarını kredi arzı dengesini iyileştirmeye yönlendirecek ve sosyal finansman ve para arzının büyümesini ekonomik büyüme ve genel fiyat seviyeleri için beklenen hedeflerle uyumlu hale getirecektir.

Çin Halk Bankası (PBOC), tahvil piyasasında yüksek kaliteli bir "teknoloji kurulu"nun gelişimini teşvik edecek, teknolojik yenilik ve özel girişim tahvilleri için risk paylaşım araçlarını istikrarlı bir şekilde uygulayacak ve bilim-teknoloji finans sektöründe bilgi paylaşımını ve verilerin entegre uygulamasını araştıracaktır.

Bu aynı zamanda özel işletmeler ve küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ'ler) için kredi güçlendirme sistemini iyileştirecek ve yılın ikinci yarısında KOBİ'lerin finansal hizmet kapasitesini güçlendirecektir.

Bakanlık yetkilisi Meng Qinglei, yıl başından bu yana ülke genelinde deniz kaynakları arzının istikrarlı kaldığını ve bunun da deniz ekonomisinin gelişmesi için sağlam bir temel oluşturduğunu söyledi.

Bu arada, Çin'in gemi inşa sanayisi Ocak-Haziran döneminde güçlü büyümesini sürdürdü. Sektörde yeni gemi siparişleri, tamamlanan teslimatlar ve sipariş birikimi sırasıyla yıllık bazda %105,2, %34,8 ve %37,1 oranında arttı. Bu üç göstergenin küresel pazar payları sırasıyla %73,9, %55,4 ve %63,3'e ulaşarak dünya çapında lider konumunu korudu.

Bakanlık, sektörün ürün yapısını optimize etmeye devam ettiğini ve hem teslimat miktarında hem de kalitesinde iyileşmeler sağladığını belirtti. Yılın ilk yarısında, 10.000 TEU'yu aşan konteyner gemileri, ultra büyük ham petrol tankerleri ve büyük sıvılaştırılmış doğal gaz tankerleri gibi 40'tan fazla büyük gemi teslim edildi.

USTR'den yapılan açıklamaya göre, çeşitli ekonomilerin zorla çalıştırma yoluyla üretilen malların ithalatına yasak getirmemesi ve bu yasağı etkin şekilde uygulamamasıyla bağlantılı eylem, politika ve uygulamalara ilişkin 301. Bölüm soruşturmaları kapsamında nihai karar verildi.

Karar kapsamında, belirli ürün muafiyetlerine tabi olmak üzere ABD'nin ithalatının yüzde 99,4'ünü kapsayan 60 ticaret ortağına yüzde 10 veya yüzde 12,5 oranında gümrük vergisi getirildi.

Söz konusu gümrük vergisi, zorla çalıştırma yoluyla üretilen ürünlerin ithalatına yasak getiren, karşılıklı ticaret anlaşmalarıyla bu yasağı taahhüt eden veya kısmi rejim uygulayan ticaret ortaklarına yüzde 10, böyle bir ithalat yasağı getirmeyen ticaret ortaklarına ise yüzde 12,5 olarak uygulanacak.

Arjantin, Bangladeş, Kamboçya, Kanada, Ekvador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Hindistan, Endonezya, Ürdün, Malezya, Meksika, Pakistan, Sri Lanka, Trinidad ve Tobago ile Birleşik Krallık yüzde 10 oranında gümrük vergisine tabi olacak.

Avrupa Birliği (AB) ve Tayvan menşeli ürünler için En Çok Kayrılan Ülke vergi oranı dikkate alınarak toplam vergi yükü yüzde 10, Japonya, Güney Kore ve İsviçre ürünleri için ise yüzde 12,5 olacak.

Çin, Hong Kong, Avustralya, Yeni Zelanda, Filipinler, Singapur, Tayland, Vietnam, Türkiye, Rusya, Norveç, Kazakistan, Bahreyn, Mısır, Irak, İsrail, Kuveyt, Libya, Fas, Umman, Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Cezayir, Angola, Nijerya, Güney Afrika, Bahamalar, Brezilya, Şili, Kolombiya, Kosta Rika, Dominik Cumhuriyeti, Guyana, Nikaragua, Peru, Uruguay, Venezuela için ise gümrük vergisi oranı yüzde 12,5 olarak uygulanacak.

Söz konusu vergiler 24 Temmuz itibarıyla ABD'ye giriş yapan veya depodan çekilen ürünler için geçerli olacak.

ABD yönetimi, mart ayında zorla çalıştırılan iş gücüyle üretilen malların ithalatını yasaklamada ve bu yasağı etkin şekilde uygulamada yetersiz kaldıkları gerekçesiyle 60 ticaret ortağı hakkında 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. Bölümü kapsamında soruşturma başlatmıştı.

USTR'nin yeni tarife açıklaması, ABD Başkanı Donald Trump'ın 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 122. Bölümü kapsamında uygulamaya koyduğu ve 24 Şubat'ta yürürlüğe giren, en fazla 150 gün süreyle uygulanabilen yüzde 10 oranındaki küresel tarifenin süresinin dolmasına kısa süre kala geldi.

ABD Başkanı Trump, söz konusu tarifeyi, ABD Yüksek Mahkemesi'nin Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'na (IEEPA) dayandırılarak uygulanan tarifelerin yasaya aykırı olduğuna hükmetmesinin ardından duyurmuştu.

Yüzde 10 oranındaki küresel tarifenin uygulanmasına ilişkin 150 günlük süre 24 Temmuz Cuma günü sona eriyor.

Bu uyarı, Roma merkezli Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD) Başkanı Alvaro Lario'dan geldi. Birleşmiş Milletler'in (BM) salı günü yayımladığı yeni rapor ise dünyada açlıkla mücadelede kaydedilen ilerlemenin kırılganlığını koruduğunu ortaya koydu.

BM'nin gıda güvenliği raporuna göre küresel açlık son yıllarda sınırlı ölçüde gerilese de, 2030 yılında 500 milyondan fazla kişinin hâlâ kronik açlıkla karşı karşıya kalacağı öngörülüyor. Bu yükün en büyük bölümünü ise Afrika'nın taşıması bekleniyor.

Associated Press'e bu ay konuşan Lario, jeopolitik gerilimlerin ve enerji ile deniz taşımacılığına yönelik olası kesintilerin, özellikle İran savaşı sırasında Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan belirsizliklerin sürmesi halinde, ilave 9 ila 18 milyon kişinin daha açlıkla karşı karşıya kalabileceğini söyledi.

"Şu anda tarihin en fazla çatışmasının yaşandığı ve sayısının artmaya devam ettiği bir dönemdeyiz," diyen Lario, "Her çatışma beraberinde açlığı, yerinden edilmeyi ve mülteci sayısını artırıyor," ifadelerini kullandı.

Çatışmalar enerji ve gübre fiyatlarını artırıyor

Lario'ya göre İran savaşı ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgali gibi süren çatışmalar, enerji ve gübre fiyatlarındaki artışın en önemli nedenleri arasında yer alıyor.

Tarımsal girdi ve enerji tedarikinin yanı sıra deniz taşımacılığındaki aksamalar, dünya genelindeki gıda sistemlerini yeni bir enflasyon baskısıyla karşı karşıya bırakıyor. Bu durumdan en fazla etkilenen kesim ise su pompalamak, hasat yapmak ve ürünlerini pazara taşımak için dizel yakıta bağımlı olan küçük ölçekli çiftçiler oluyor.

BM raporuna göre sağlıklı beslenmenin maliyeti de küresel ölçekte yükselmeyi sürdürüyor. Kişi başına günlük sağlıklı beslenme maliyeti satın alma gücü paritesine (SGP) göre 2021'de 3,44 dolardan 4,28 dolara yükseldi.

En yüksek maliyet Latin Amerika ve Karayipler'de görülürken, kişi başına günlük sağlıklı beslenme maliyeti 4,91 SGP dolarına ulaştı.

Rapora göre maliyetler bölgelerin tarım-gıda sistemlerine göre önemli farklılık gösteriyor. Hayvansal gıdalar, sebze ve meyveler, nişasta ağırlıklı temel gıdalara kıyasla maliyeti en fazla artıran ürün grupları arasında yer alıyor.

İşleme, lojistik ve toptan satış gibi hasat sonrası faaliyetler de toplam maliyetlerin yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor. Çatışmalar nedeniyle tedarik zincirlerinde yaşanan aksamalar bu alanları daha kırılgan hale getirirken, uzmanlar daha dayanıklı gıda sistemleri kurulmasının özellikle çabuk bozulan gıdaların maliyetini düşürmek açısından kritik olduğunu belirtiyor.

Raporda ayrıca altyapı, araştırma-geliştirme, sulama ve soğuk zincir yatırımlarının artırılması ile sübvansiyon, düzenleyici çerçeve ve ticaret kolaylaştırıcı reformların sağlıklı beslenme maliyetlerini azaltabileceği ifade edildi.

Lario, açlık ile çatışmaların birbirini besleyen bir döngü oluşturduğunu belirterek bunun daha fazla istikrar sağlanmadan kırılmasının zor olduğunu söyledi.

BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Genel Direktörü Qu Dongyu ise, "Açlığı sona erdirmek ve sağlıklı beslenmeyi herkes için erişilebilir hale getirmek siyasi kararlılık, sürdürülebilir yatırımlar ve uygun politikalar gerektiriyor," dedi.

Dongyu, COVID-19 salgını, Ukrayna savaşı, Gazze krizi ve Hürmüz Boğazı'ndaki son gelişmeler gibi krizlerin tarım-gıda sistemlerinin dayanıklılığını ortaya koyduğunu ancak bu sistemlerin özellikle en kırılgan çiftçiler ve tüketiciler için daha da güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

İklim krizleri baskıyı artırıyor

Yeni BM raporu, gıdaya erişilebilirliğin küresel gıda güvenliğinin önündeki en büyük sorunlardan biri olduğunu ortaya koyuyor. Gıda üretimi artmaya devam etse de dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri sağlıklı beslenmeyi karşılayamıyor. Lario'ya göre bu oran düşük gelirli ülkelerde yaklaşık yüzde 77'ye ulaşıyor.

"Lider sorun artık yeterince gıda üretmek değil, sağlıklı beslenmeyi herkes için karşılanabilir hale getirmek," diyen Lario, iklim değişikliğinin de gıda sistemleri ve kırsal geçim kaynakları üzerindeki baskıyı artırdığını söyledi.

Sel, uzun süreli kuraklık ve aşırı sıcakların dünya genelinde tarımsal üretimi giderek daha fazla sekteye uğrattığını belirten Lario, bu olayların birçok toplum için artık olağan hale geldiğini ifade etti.

Hükümetlerin afetlerden sonra yalnızca acil müdahaleye odaklanmak yerine, afetler yaşanmadan önce dayanıklılığı artıracak ve uyumu güçlendirecek önlemlere yatırım yapması gerektiğini söyleyen Lario, "Bu artık yeni normalimiz. Pek çok ülkede seller görüyoruz. Dört ya da beş yıldır devam eden kuraklıklarla da karşı karşıyayız," dedi.

Lario, IFAD'ın kırsal toplulukların sel, kuraklık ve aşırı sıcaklara karşı dayanıklılığını artırmaya yönelik iklim uyum programlarına yatırımlarını artırdığını belirterek, dünyanın gıda arzının büyük bölümünü üreten milyonlarca küçük çiftçinin acilen desteklenmesi gerektiğini vurguladı.

Açlığın merkez üssü Afrika

Rapora göre Afrika, küresel gıda güvenliği açısından en kritik bölge haline geldi. Kıtanın, ilk kez Asya'yı geride bırakarak en fazla aç insanın yaşadığı bölge olduğu belirtilirken, 2030 yılına kadar kronik yetersiz beslenen insanların yaklaşık yüzde 60'ının Afrika'da yaşayabileceği öngörülüyor.

Lario, bu değişimi kısmen hızlı nüfus artışı ve Asya'nın bazı bölgelerine kıyasla daha yavaş ekonomik büyümeye bağladı. Tarım, altyapı ve gıda sistemlerine daha fazla yatırım yapılması çağrısında bulunan Lario, Afrika ülkelerinin her yıl yaklaşık 100 milyar dolar (4,7 trilyon TL) değerinde gıda ithal ettiğini belirterek, yerel üretim, depolama, dağıtım ve bölgesel ticaret ağlarının güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Lario, hükümetlerin daha dayanıklı gıda sistemlerine yatırım yapmaması halinde çatışmaların, enerji piyasalarındaki aksaklıkların ve iklim kaynaklı aşırı hava olaylarının açlıkla mücadelede kaydedilen ilerlemeyi tersine çevirebileceği uyarısında bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump, yaklaşık bir asırlık bir ticaret yasası olan 1930 Gümrük Tarifesi Yasası'nın 338. maddesi uyarınca, belirli ülkelerden yapılan ithalata %50'ye varan gümrük vergisi uygulanmasına izin veren üç bildiri imzaladı.

Beyaz Saray'ın yayınladığı bir bilgilendirme notuna göre, gümrük vergilerinin kapsamına giren ürünler arasında şaraptan hokey sopalarına ve çimentoya kadar çeşitli ürünler yer alıyor. Yeni gümrük vergileri ayrıca süt ürünleri, yüzme havuzları, mobilyalar, olta kamışları, tohumlar, giyim eşyaları ve peruklar da dahil olmak üzere çeşitli diğer ürünlere de uygulanacak.

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer yaptığı açıklamada, "Yönetim, ticaret ortaklarımızla adil ve karşılıklı ticaret anlaşmaları sağlamaya devam ederken, Kanada, diğer ortak ve müttefiklerin aksine, ABD'nin ticareti yeniden dengeleme ve ulusal güvenlik açısından hassas sektörlerdeki ABD sanayisini koruma çabalarına karşı misilleme yapmaya devam ediyor" dedi.

Kanada Başbakanı Mark Carney'nin ofisi, yorum talebine hemen yanıt vermedi.

Bu açıklama, Trump'ın orman yangınlarından kaynaklanan dumanın Amerika Birleşik Devletleri'ne yayılmasından Kanada'yı sorumlu tutmasından ve kirlilikle başa çıkmanın "hesaplanamaz maliyetini" Kanada mallarına uygulanan mevcut gümrük vergilerine eklemekle tehdit etmesinden sadece birkaç gün sonra geldi.

Pazartesi günü açıklanan tarifeler 19 Ağustos'ta yürürlüğe girecek ve malların ABD-Meksika-Kanada Anlaşması kapsamında nitelikli olup olmadığına bakılmaksızın uygulanacak; ancak enerji, potasyum, balık, kritik mineraller ve 232. Madde tarifeleri kapsamında zaten yer alan ürünler muaf tutulacak.

Beyaz Saray, gümrük vergilerinin gerekçeleri arasında Kanada'nın "korumacı" süt ürünleri sistemini ve ABD'den ithal edilen ancak diğer ülkelerden ithal edilmeyen otomobillere uygulanan gümrük vergileri ve kotaları gösterdi. Ayrıca, çoğu Kanada eyaletinin daha önceki ABD gümrük vergilerine karşılık olarak ABD alkol satışını durdurmuş olmasını da gerekçe olarak gösterdi.

Beyaz Saray, Kanada'nın ABD'den ithal ettiği motorlu araçların %22, ABD'den ithal ettiği alkollü içeceklerin ise geçen yıl %81 oranında azaldığını açıkladı.

Açıklanan verilere göre, ocak-haziran döneminde Çin’in spor ürünleri ve ekipmanları ihracatı 67,53 milyar yuana (yaklaşık 9,95 milyar dolar) ulaştı. Bu rakamın içinde yalnızca top kategorisindeki ürünlerin ihracat hacminin 3,08 milyar yuanı bulduğu aktarıldı.

Aynı dönemde Çin menşeli spor ürünlerinin Avrupa ve ABD gibi geleneksek pazarlarında payındaki istikrar korunurken; Latin Amerika’ya yönelik ihracatı yüzde 18,9, Afrika’ya yönelik ihracatı ise yüzde 8,1 oranında artış kaydetti.

Veriler ayrıca, Çin'in spor ürünleri ihracatında küresel pazarın yüzde 40’ını karşılayarak dünyadaki lider konumunu koruduğunu ortaya koydu.

AB Komisyonunun üye ülkelere İsrail yerleşimlerine yönelik kısıtlayıcı önlemler hakkında seçenek belgesi gönderdiğini belirten Gill, "Bu seçenek belgesi önümüzdeki hafta AB Dışişleri Bakanları toplantısında görüşülecek." dedi.

Gill, şöyle devam etti:

"Bu resmi olmayan belge bir yandan İsrail yerleşimleriyle ticarette mevcut farklılaştırılmış muamele sisteminin nasıl iyileştirilebileceğine ilişkin seçenekleri ortaya koyuyor. Diğer yandan ise durumun daha da kötüleşmesine verilecek olası bir yanıt kapsamında, bu yasa dışı yerleşimlerden gelen ürünlerin ithalatının kısıtlanması veya yasaklanmasına yönelik seçenekleri sunuyor."

Euronews'in ulaştığı seçenek belgesine göre, AB Komisyonu, İsrail yerleşimlerinde üretilen ürünlerin AB'ye ithalatına yönelik mevcut kısıtlamaların sıkılaştırılması amacıyla üç farklı tedbiri değerlendirmeye aldı.

Belge, haziran ayında Lüksemburg'da yapılan AB Dışişleri Bakanları Toplantısı'nda en az 20 üye ülkenin, işgal altındaki Batı Şeria'da İsrail yerleşimlerinin genişlemeye devam etmesi nedeniyle AB Komisyonundan daha sert ticaret tedbirleri hazırlamasını istemesinin ardından hazırlandı.

AB Komisyonunun değerlendirdiği seçenekler arasında yerleşimlerde üretilen ürünlerin ithalatının tamamen veya kısmen yasaklanması, bu ürünlere yönelik ihracat lisansı zorunluluğu getirilmesi ve caydırıcı düzeyde yüksek gümrük vergileri uygulanması yer alıyor.

AB ülkelerinin büyükelçilerinin cuma günü Brüksel'de yapılacak kapalı toplantıda belgeyi ilk kez ele almaları, AB dışişleri bakanlarının ise 13 Temmuz'da konuyu siyasi düzeyde değerlendirmesi planlanıyor.

AB ile İsrail arasında yürürlükte bulunan Ortaklık Anlaşması kapsamında İsrail ürünleri belirli koşullarda tercihli gümrük tarifelerinden yararlanabiliyor.

Ancak işgal altındaki Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Golan Tepeleri'ndeki İsrail yerleşimlerinde üretilen ürünler bu tercihli rejimin dışında tutuluyor. Buna rağmen söz konusu ürünlerin AB'ye ithalatı tamamen yasak değil.

Bölgeden ihracat yapanlar ürünlerin menşeini yanlış beyan ederek veya yerleşimlerde üretilen malları İsrail içinde üretilen ürünlerle karıştırarak mevcut kuralları aşabiliyor.

İsrail'e yönelik seçenekler

AB tarafından hazırlanan belgede, ilk seçenek kapsamında İsrail yerleşimlerinden ürün ithal eden şirketlere özel ithalat veya ihracat lisansı sistemi getirilmesi öneriliyor. Ancak AB Komisyonu, bu yöntemin de çeşitli yollarla aşılabileceği uyarısında bulunuyor.

İkinci seçenek, yalnızca yerleşim ürünlerine uygulanacak yüksek gümrük vergileriyle bu ürünlerin AB pazarında ekonomik olarak rekabet edemez hale getirilmesini öngörüyor.

Üçüncü ve en kapsamlı seçenek ise yasa dışı yerleşimlerden gelen ürünlerin AB'ye ithalatının tamamen veya kısmen yasaklanmasını içeriyor. Bu durumda ulusal gümrük makamlarının AB sınırlarında yerleşim ürünlerini tespit etmesi ve girişini durdurması söz konusu olacak.

Tedbirlerin AB'nin Ortak Ticaret Politikası kapsamında değerlendirilmesi halinde karar nitelikli çoğunlukla alınabilecek. Bunun Ortak Dış ve Güvenlik Politikası kapsamında değerlendirilmesi halinde ise kararın yürürlüğe girebilmesi için 27 üye ülkenin oy birliği aranacak.

Öte yandan AB Komisyonu, 2025 yılında da AB-İsrail Ortaklık Anlaşması kapsamındaki ticari imtiyazların askıya alınmasını önermiş ancak bu girişim üye ülkelerden gerekli desteği alamamıştı.

AB içinde son dönemde, işgal altındaki Filistin topraklarında kurulan yasa dışı yerleşimlerle bağlantılı kişi ve kuruluşlara yönelik yaptırımlar ile bu yerleşimlerde üretilen ürünlerin Avrupa pazarındaki durumuna ilişkin tartışmalar da yoğunlaştı.

Petrol fiyatları, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'la ateşkesin sona erdiğini açıklaması ve Tahran'la yeni bir anlaşma ihtimalini reddetmesinin ardından yükselişe geçti.

Ankara'daki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde düzenlenen 36.⁠ NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi öncesinde NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Trump, İran'la olası bir anlaşmaya ilişkin, "Benim için bu konu kapandı. Artık onlarla anlaşmak istemiyorum." dedi.

Trump, "Bence bu iş bitti. Zaten onlarla uğraşmak istemiyorum ama onlar aşağılık mahluklar. Aşağılık mahluk nedir bilirsin. Onlar aşağılık mahluklar. Onlar hasta insanlar. Hasta insanlar tarafından yönetiliyorlar ve acımasız, şiddet yanlısı insanlar ve eğer nükleer bir silahları olsaydı, bunu kullanırlardı. Bana kalırsa, bu iş bitti." ifadelerini kullandı.

ABD'li müzakerecilerle görüşeceğini belirten Trump, "Bana kalırsa, onlarla uğraşmak sadece zaman kaybı, onlar yalancılar. Bir anlaşma yaparız ve eğer onunla bir anlaşma yaparsam, bir anlaşmamız olur." diye konuştu.

Öte yandan ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı'nda petrol tankerlerine yönelik saldırıların ardından İran petrolünün satışına izin veren genel lisansı iptal etti.

ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC), iptal edilen lisans kapsamındaki İran petrolü işlemlerinin sonlandırılması için 17 Temmuz'a kadar geçiş süresi tanınacağını açıkladı.

Trump'ın İran'la müzakere kapısını kapatması ve Washington'ın İran petrolü satışına yönelik yaptırımları yeniden sıkılaştırması, küresel petrol arzına ilişkin endişeleri artırarak petrol fiyatlarının yukarı yönlü hareketini destekledi.

Kallas, ABD merkezli X sosyal medya platformundaki hesabından, Rusya'nın Ukrayna'nın başkenti Kiev'e yönelik hava saldırılarına ilişkin açıklamalarda bulundu.

Sadece kınamanın Kiev'e yönelik saldırıları durduramayacağına işaret eden Kallas, Ukrayna'ya askeri desteğin ve Moskova üzerindeki baskının artırılması gerektiğini belirtti.

Kallas, AB'nin bu hafta Kiev'in savunmasını güçlendirmek amacıyla oluşturulan 90 milyar avroluk destek kredisi kapsamında 6 milyar avroluk ödeme yaptığını anımsattı.

"Bugün, saldırılara karşılık olarak Rusya'nın askeri-sanayi kompleksini destekleyen daha fazla kuruluşa yaptırım uygulanmasını teklif edeceğim." ifadesini kullanan Kallas, Rusya'ya yönelik yaptırımların sivillere yönelik saldırılar sürdüğü sürece artırılması gerektiğini bildirdi.

Kallas, "Rusya kazanamayacağını anlayana kadar bunun maliyetini artırmaya devam edeceğiz." değerlendirmesinde bulundu.

Ukrayna Hava Kuvvetleri Komutanlığı tarafından yapılan açıklamada, Rus ordusunun bugün Ukrayna'ya 74 füze ve 496 silahlı insansız hava aracıyla saldırı düzenlediği bildirildi.

Öte yandan AB, haziran ayı başında Rusya ekonomisini zayıflatmak amacıyla ülkenin bankacılık, enerji ve ticaret sektörlerini hedef alan yeni bir yaptırım paketi teklifini duyurmuştu.

Rusya'ya yönelik yeni yaptırımların yürürlüğe girebilmesi için AB üyesi ülkelerin oy birliği gerekiyor.

Mahkeme kararında, Google'a Android işletim sistemi kapsamında hakim durumunu kötüye kullanmasına ilişkin verilen cezanın hukuka uygun olduğu belirtilerek, Google ve Alphabet'in temyiz başvurusunun reddedildiği bildirildi. Böylece Google'a uygulanan 4,1 milyar avroluk para cezası kesinleşti.

AB Komisyonu, 2018 yılında aldığı kararda Google'ın Android işletim sistemi kullanan mobil cihaz üreticilerini çeşitli sözleşmeler ve lisans koşullarıyla Google Arama ve Chrome tarayıcısını cihazlara önceden yüklemeye zorlayarak hakim konumunu kötüye kullandığı sonucuna varmıştı. Bu nedenle Komisyon, Google'a 4,34 milyar avro tutarında rekor para cezası kesmişti.

AB Genel Mahkemesi ise 2022 yılında Komisyonun bazı değerlendirmelerini kısmen iptal etmiş ancak Google'ın rekabet kurallarını ihlal ettiğine hükmederek para cezasını 4,1 milyar avroya indirmişti.

Son kararıyla AB Adalet Divanı, Genel Mahkeme'nin değerlendirmesini hukuka uygun bularak cezanın yeniden belirlenen tutarıyla yürürlükte kalmasına karar verdi.

Haberde, Altman'ın kamunun şirkette finansal bir çıkar elde etmesini, yapay zekanın getireceği ekonomik kazançları toplumla paylaşmanın en iyi yolu olarak savunduğu aktarıldı.

Altman'ın hükümete şirketten yüzde 5 hisse teklif ettiği ifade edilirken, piyasa değeri 852 milyar dolara ulaşan OpenAI'ın yüzde 5'lik hissesi yaklaşık 42,6 milyar dolara tekabül ediyor.

Haberde, ayrıca, Altman'ın kurulacak bir "ulusal varlık fonu" aracılığıyla diğer ABD merkezli yapay zeka devlerinin de benzer oranlarda hisseyi hükümete devretmesini önerdiği vurgulandı.

Trump yönetiminin söz konusu hisse teklifini kabul edip etmeyeceği ise henüz netlik kazanmadı.

OpenAI, nisan ayında da yapay zeka sektöründeki elde edilen ekonomik faydaları halka dağıtacak bir "kamusal refah fonu" kurulmasını önermişti.

Görüşmenin ardından yayımlanan ortak bildiride, yeni mekanizmanın temel amacının ticaret ve yatırım politikalarına ilişkin bakanlar düzeyindeki diyaloğu güçlendirmek, ikili ekonomik ilişkileri istikrara kavuşturmak ve daha dengeli hale getirmek olduğu belirtildi.

Bildiride, AB ile Çin arasındaki ticaret ilişkilerini etkileyen sorunların ele alınmasının önemine işaret edilerek, bu sorunlara yönelik pratik çözümler geliştirilmesi konusunda mutabakata varıldığı aktarıldı.

Ticaret ve yatırım dengesinin sağlanması, ihracat kontrolleri, fikri mülkiyet hakları ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) reformu olmak üzere 4 çalışma alanı belirlendiği kaydedilen bildiride, tarafların bu başlıklarda teknik düzeyde çalışmalar yürütmesi için yetkilileri görevlendirdiği, bakanlar düzeyindeki bir sonraki toplantının ise 2026 sonbaharında yapılmasının kararlaştırıldığı belirtildi.

Bildiride, AB ile Çin'in ayrıca ticaret akışlarına ilişkin veri paylaşımı yapılması, ticaretin izlenmesi ve teknik çalışmaların desteklenmesi amacıyla ortak bir izleme mekanizması kurulması konusunda da anlaştığı ifade edilerek, bu mekanizmanın şeffaflığın artırılması, karşılıklı güvenin güçlendirilmesi ve ticari anlaşmazlıkların daha etkin yönetilmesine katkı sağlamasının hedeflendiği vurgulandı.

Tarafların gümrük tarifeleri ve tarife dışı engeller konusunda olası düzenlemeleri ele aldığı, karşılıklı pazar erişimine ilişkin sorun listelerini paylaşarak görüşmeleri sürdürme kararı verdiği aktarılan bildiride, nadir toprak elementleri ile diğer kritik ham madde ve minerallere ilişkin AB-Çin İhracat Kontrol Diyaloğu'nun bugüne kadarki olumlu sonuçlarının memnuniyetle karşılandığı kaydedildi.

Bildiride, tarafların DTÖ reformunda somut ilerleme sağlanması ve örgütün etkinliğinin artırılması amacıyla iş birliğini güçlendirme konusunda görüş birliğine vardığı, fikri mülkiyet haklarının korunması ve uygulanmasında etkinlik, adalet ve şeffaflığın artırılmasına yönelik çalışmaları sürdüreceğinin altı çizildi.

Küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 15'ini, doğal gaz tüketiminin yüzde 10'unu ve kömür tüketiminin yüzde 55'ini gerçekleştiren Çin, 2026-2030 dönemini kapsayan 15. Beş Yıllık Kalkınma Planı'nın enerji bölümünü 26 Haziran'da açıkladı.

Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu (NDRC) ile Ulusal Enerji İdaresi (NEA) tarafından yayımlanan "Yeni Enerji Sistemi İnşası Planı", ülkenin enerji yapısını fosil yakıt ağırlıklı sistemden fosil dışı kaynakların ağırlık kazandığı bir yapıya dönüştürmeyi amaçlıyor.

Plan kapsamında öngörülen yaklaşık 2,9 trilyon dolarlık yatırımın yüzde 65'i elektrik üretim tesislerine, yüzde 25'i şebeke altyapısına, kalan yaklaşık yüzde 10'u ise yeşil hidrojen, sanal santraller ve yapay zeka destekli enerji sistemlerine ayrılacak.

Elektrik kurulu gücü 5,4 teravata çıkarılacak

Mayıs itibarıyla elektrik kurulu gücü 4 teravatı aşan Çin, 2030'a kadar bu kapasiteyi 5,4 teravata yükseltmeyi hedefliyor.

Plan kapsamında fosil dışı enerji kaynaklarının kurulu gücünün 3,5 teravata, bunun içinde rüzgar ve güneş enerjisinin ise 2,8 teravatın üzerine çıkarılması öngörülüyor.

Böylece rüzgar ve güneş enerjisinin kurulu güç içindeki payının yüzde 50'yi aşarak elektrik sisteminin ana omurgasını oluşturması, fosil dışı kaynakların elektrik üretimindeki payının da yüzde 50'ye ulaşması hedefleniyor.

Nükleer kurulu gücün 110 gigavata, pompaj depolamalı hidroelektrik kapasitesinin ise 160 gigavata çıkarılması planlanırken, batarya depolama kapasitesinin de mevcut 144,7 gigavattan 300 gigavata yükseltilmesi öngörülüyor.

Elektrik tüketiminin ise her yıl yaklaşık 600 milyar kilovatsaat artarak 2030'da 13,5 teravatsaate ulaşacağı tahmin ediliyor.

Şebeke yatırımlarına 722 milyar dolar ayrılacak

Planın en önemli başlıklarından birini de elektrik iletim altyapısının güçlendirilmesi oluşturuyor.

Yenilenebilir enerji yatırımlarının önündeki en önemli darboğazlardan biri olan iletim kapasitesini artırmak amacıyla ülkenin iki büyük şebeke işletmecisi 2026-2030 döneminde toplam 5 trilyon yuan (722 milyar dolar) yatırım yapacak.

Elektrik iletim kapasitesi 340 gigavattan 420 gigavatın üzerine çıkarılırken, 15 yeni ultra yüksek gerilim (UHV) iletim hattı devreye alınacak.

Ayrıca 2030'a kadar "Ulusal Birleşik Elektrik Piyasası"nın tamamlanması hedefleniyor.

Yapay zeka ve hidrojen yatırımları hızlanacak

Plan, enerji yoğun sanayilerin ve yapay zeka veri merkezlerinin ülkenin batı bölgelerindeki yenilenebilir enerji üslerine yakınlaştırılmasını öngörüyor.

Bu kapsamda yıllık yeşil hidrojen üretim kapasitesinin 250 bin tondan 2 milyon tona çıkarılması, hidrojen ve yeşil metanol taşımacılığına yönelik altyapının geliştirilmesi planlanıyor.

Elektrikli araçlar şebekenin parçası olacak

Çin, elektrikli ulaşım altyapısını da enerji sisteminin bir bileşeni haline getirmeyi hedefliyor.

2025 sonunda yaklaşık 44 milyon olan yeni enerjili araç (NEV) sayısının 2030'da 110 milyona, şarj noktası sayısının ise 22,5 milyondan 40 milyona çıkarılması öngörülüyor.

Araçtan şebekeye (V2G) teknolojisinin yaygınlaştırılmasıyla elektrikli araçların gerektiğinde sisteme enerji sağlayan mobil depolama üniteleri olarak kullanılması hedefleniyor.

Kömürün rolü değişecek

Plan kapsamında kömür ve petrol tüketiminin 2030'dan önce zirveye ulaşarak daha sonra gerilemesi bekleniyor.

Elektrik sisteminde kömürün rolünün ana üretim kaynağından çıkarılarak arz güvenliğini destekleyen yedek kapasiteye dönüştürülmesi öngörülürken, petrolün ulaştırmadaki payının azalması, petrokimya sektöründeki öneminin ise artması hedefleniyor.

Buna göre, Türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki işsiz sayısı, mayısta bir önceki aya kıyasla 9 bin artarak, 2 milyon 883 bin kişi oldu. İşsizlik oranı ise değişim göstermeyerek yüzde 8,2 seviyesinde kaldı.

İşsizlik oranı, geçen yılın aynı ayına göre ise 0,2 puan azaldı.

Bu oran erkeklerde yüzde 7, kadınlarda yüzde 10,5 olarak tahmin edildi.

Söz konusu ayda, 15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfustaki işsizlik oranı, bir önceki aya göre 0,4 puan artarak yüzde 14,8 oldu. Bu yaş grubunda işsizlik oranı, erkeklerde yüzde 11,2, kadınlarda yüzde 21,8 olarak hesaplandı.

TÜİK, bazı aylara ilişkin verilerde revizyona gitti.

Buna göre 2024-2026 dönemi mevsim etkilerinden arındırılmış işsizlik oranları şöyle:

Türkiye'de istihdam edilenlerin sayısı, mayısta aylık bazda 285 bin kişi artarak 32 milyon 463 bin kişi oldu.

Buna göre, mevsim etkisinden arındırılmış istihdam edilenlerin sayısı, mayısta bir önceki aya kıyasla 285 bin kişi artarak 32 milyon 463 bin kişi oldu. İstihdam oranı ise 0,4 puan artarak, yüzde 48,5 olarak gerçekleşti. Bu oran erkeklerde yüzde 66,1 iken, kadınlarda yüzde 31,4 olarak kayıtlara geçti.

Mevsim etkisinden arındırılmış iş gücü, mayısta bir önceki aya göre 293 bin kişi artarak, 35 milyon 345 bin kişiye ulaştı. İş gücüne katılma oranı ise 0,4 puan artarak yüzde 52,8 olarak gerçekleşti. İş gücüne katılma oranı erkeklerde yüzde 71 iken, kadınlarda yüzde 35 olarak hesaplandı.

İstihdam edilenlerden referans döneminde iş başında olanların mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi, mayısta bir önceki aya göre 0,2 saat artarak, 42,4 saat olarak gerçekleşti.

Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel iş gücü ve işsizlerden oluşan atıl iş gücü oranı mayısta aylık bazda 0,9 puan artışla yüzde 31 oldu. Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı yüzde 20,2 iken, işsiz ve potansiyel iş gücünün bütünleşik oranı yüzde 20,5 olarak tahmin edildi.

Türkiye genelinde nisan ayına ilişkin mevsim etkilerinden arındırılmış temel iş gücü göstergeleri şöyle:

AB'nin bu adımla, gümrük muafiyeti nedeniyle birlik içindeki satıcılar aleyhine oluşan haksız rekabeti önlemeyi ve iç pazarı korumayı hedeflediği belirtildi. İstisnai durumlarda ise standart gümrük tarife oranları geçerli olmaya devam edecek.

Yeni düzenlemeyle kargo paketindeki her farklı ürün kategorisi başına 3 avro vergi alınacak. Örneğin, pakette sadece 4 çift çorap varsa tek kategori sayılacak ve 3 avro ödenecek. Ancak çorabın yanında oyuncak ve şarj kablosu da varsa, 3 farklı kategori oluştuğu için vergi 9 avroya çıkacak.

1 Temmuz'dan önce sipariş edilse bile bu tarihten sonra gümrüğe giren tüm ürünler yeni kurala tabi olacak. Mevcut yüzde 19 ve yüzde 7'lik ithalat KDV'si uygulaması ise aynen sürecek.

Tüketiciler için gümrük işlemlerinde bir prosedür değişikliği olmayacak. Taşıyıcı kargo firmaları gümrük vergisini önceden ödeyip teslimat anında alıcıdan tahsil etmeye devam edecek.

Ayrıca "Tek Durak İthalat Noktası" (IOSS) sistemine kayıtlı online satıcılar bu vergiyi doğrudan satış fiyatına da yansıtabilecek. Öte yandan yetkililer, bu sabit verginin kasım ayında yürürlüğe girecek "Kargo İşlem Ücreti" ile karıştırılmaması gerektiği uyarısında bulundu.

Almanya Maliye Bakanı Lars Klingbeil ise konuya ilişkin değerlendirmesinde, 150 avroluk gümrük muafiyeti sınırının 1 Temmuz'da kaldırılmasının yerel istihdama doğrudan katkı sağlayacağına işaret etti.

Kararın iç piyasayı koruyacağını savunan Klingbeil, "Bu adım, perakende ticaretimizi, dolayısıyla Almanya'daki ekonomiyi ve istihdamı korumaktadır. Söz konusu muafiyet kapsamında genellikle sağlığa veya çevreye zararlı, kalitesiz ürünler ithal edilmekteydi." ifadelerini kullandı.