Kalibaf’ın ekonomi yönetimiyle gerçekleştirdiği kapsamlı toplantıda, Çin ile ilişkilerin güçlendirilmesi ve ekonomik iş birliğinin kurumsal zeminde derinleştirilmesi ele alındı.

Toplantıya ekonomi, petrol ve sanayi yönetiminin yanı sıra Merkez Bankası ve Plan ve Bütçe Teşkilatı temsilcileri de katıldı.

İran ve Çin arasında ekonomik koordinasyon güçleniyor

Tahran’da gerçekleştirilen zirvede, İran’ın ekonomik önceliklerinin tek bir çerçevede toplanması ve Çin ile yürütülen iş birliklerinin daha koordineli hale getirilmesi hedeflendi.

Yetkililer, ekonomik süreçlerde yaşanan sorunların giderilmesi ve yeni iş birliği alanlarının oluşturulması amacıyla resmi önerilerin hazırlanması konusunda mutabakata vardı.

Kalibaf’ın yürüttüğü temasların, İran’ın Çin’i uzun vadeli stratejik ortak olarak konumlandıran yaklaşımının yeni aşaması olarak değerlendirildiği ifade edildi.

Enerji ihracatında demir yolu öne çıktı

İran tarafı, son dönemde enerji ihracatında alternatif taşımacılık kanallarını genişletmeye yöneldi. Bu kapsamda Çin’e yönelik petrol ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) sevkiyatlarında demir yolu kullanımının artırıldığı bildirildi.

Paylaşılan bilgilere göre yük trenleri üzerinden yapılan sevkiyatların sıklığı yükselirken, teslimat sürelerinde de önemli ölçüde azalma sağlandı.

Buna karşın demir yolu taşımacılığının kapasite açısından deniz taşımacılığına göre daha sınırlı olduğu ve büyük hacimli enerji sevkiyatlarında deniz rotalarının önemini koruduğu değerlendiriliyor.

Bölgesel gelişmeler ve Çin’in ekonomik tutumu masaya yatırıldı

Toplantıda ayrıca bölgesel gelişmeler, enerji güvenliği ve uluslararası ekonomik dengeler de ele alındı.

Açıklamada, UAEA'nın, Zaporijya Nükleer Güç Santrali yakınındaki Zaporijya Termik Santrali'nin bu sabah yoğun saldırıya uğradığı konusunda bilgilendirildiği ifade edildi.

Termik santralin nükleer santrale elektrik sağlanmasına katkıda bulunduğu belirtilen açıklamada, UAEA ekibinin, Zaporijya Termik Santrali yönünden duman yükseldiğini gördüğü ve "askeri hareketlilik" seslerini duyduğu kaydedildi.

Açıklamada, bu saldırının Zaporijya Nükleer Güç Santrali'nin geri kalan tek elektrik hattı konusunda endişe uyandırdığı vurgulandı.

Elektrik hattının halen bağlı olduğu ifade edilen açıklamada, Zaporijya Termik Santrali personelinin saldırı nedeniyle sığınaklarda bulunduğu bilgisi paylaşıldı.

Açıklamada görüşlerine yer verilen UAEA Başkanı Rafael Mariano Grossi, saldırı konusunda endişe duyduğunu belirterek, Zaporijya Nükleer Güç Santrali'nde uzun süreli elektrik kesintisi tehlikesini önlemek için saldırıların derhal durdurulması çağrısında bulundu.

Zaporijya Nükleer Güç Santrali, Avrupa'nın en büyük nükleer santrali konumunda bulunuyor. Rus ordusu, Ukrayna'daki savaşın başlamasından sonra Mart 2022'de santralin kontrolünü ele geçirmişti.

Ülkesinin nükleer malzeme üretim kapasitesine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kim, Kuzey Kore'de silah yapımında kullanılan nükleer malzeme üretim kapasitesinin 5 yıl öncesine kıyasla iki katından fazla arttığını belirtti.

Kim, ülkenin "nükleer savaş caydırıcılığını" hem nitelik hem de nicelik açısından güçlendirme ihtiyacının giderek arttığını ifade etti.

Kuzey Kore Merkezi Haber Ajansı (KCNA) Kim'in, santrifüj salonu olduğu değerlendirilen bir tesiste dar koridorlarda yürürken görüntülendiği fotoğrafları yayınladı.

Tarafların ayrıca, ABD'nin yönlendirmesiyle, Lübnan ordusunun belirli bölgelerde tek yetkili güç olarak kontrolü devralacağı "pilot bölgelerin" hızla oluşturulması konusunda anlaştığı kaydedildi.

Bu adımların kapsamlı bir barış ve güvenlik anlaşmasına zemin hazırlayacağı belirtilen açıklamada, İsrail ile Lübnan arasındaki ilişkinin yalnızca iki ülkenin egemen hükümetleri tarafından belirlenmesi gerektiği vurgulandı.

Açıklamada, tarafların kapsamlı bir anlaşmaya ulaşılması amacıyla 22 Haziran haftasında siyasi ve güvenlik müzakerelerine yeniden başlamayı kabul ettiği ve ABD'nin de geçiş sürecinde taraflar arasındaki iletişimi kolaylaştırmayı sürdüreceği kaydedildi.

Hizbullah'tan anlaşmaya ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

İsrail Savunma Bakanından "işgal sürecek" açıklaması

İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, ABD'de gerçekleştirilen 4’üncü tur müzakereler sonrası duyurulan şartlı kapsamlı ateşkese rağmen Lübnan’ın güneyindeki işgal ve saldırılarının süreceğini açıkladı.

Savunma Bakanı Katz, duyurulan ateşkes metninin Hizbullah'ın silahsızlandırılması ve Litani Nehri'nin kuzeyine çekilmesinin yanı sıra İsrail ordusunun Lübnan'ın güneyindeki işgalinin sürdürmesini ve "hareket özgürlüğünü" kapsadığını iddia etti.

Washington arabuluculuğunda sağlanan ateşkesin Lübnan’ın güneyinde yürüttükleri işgal ve saldırıların bir sonucu olduğunu ileri süren Katz, "Bu gerçeklik, Lübnan devleti ile bir barış anlaşmasına yol açabilir." ifadesini kullandı.

Bu gelişme, Endonezya Başsavcılığı'nın hükümetin amiral gemisi niteliğindeki "ücretsiz yemek programı"nın eski başkanı Dadan Hindayana'yı ihale usulsüzlükleri nedeniyle gözaltına almasından yalnızca bir gün sonra yaşandı. Yetkililer, kamuoyunda yankı uyandıran bu iki üst düzey yolsuzluk soruşturmasının birbiriyle bağlantılı olmadığını vurguladı.

Yolsuzlukla mücadele kurumu sözcüsü, Bakan Yardımcısı Karim'in yaklaşık on saat boyunca sorgulandığını ve şüpheli sıfatıyla gözaltı merkezine sevk edildiğini açıkladı. Söz konusu usulsüzlüklerin, Karim'in bir önceki Devlet Başkanı Joko Widodo döneminde göçmenlik işleri genel müdürü olarak görev yaptığı 2023-2024 yılları arasında gerçekleştiği belirtiliyor. Soruşturma kapsamında yedi şüphelinin daha kimliğinin tespit edildiği duyuruldu.

Devlet Başkanı Prabowo, 2024 yılında göreve başlarken kurumlar içindeki yolsuzluğu ortadan kaldırma ve doğal kaynakların yasadışı sömürüsüne son verme taahhüdünde bulunmuştu. Hükümet kanadından yapılan açıklamada, art arda yaşanan üst düzey gözaltıların beklentilerin dışında geliştiği ancak yürütülen yargı sürecine tam saygı duyulduğu ifade edildi.

Milli futbolcu, LaLiga'da sezonun golünü, 28. haftada Elche'yi 4-1 yendikleri maçın 89. dakikasında kalecinin öne çıktığını görerek kendi yarı sahasından rakip kaleye yaklaşık 70 metre uzaklıktan atmıştı.

Trump, İran'la müzakerelerin halen devam ettiğine işaret ederek "Müzakerelerin çok çok iyi gittiğini ilettiler. Eğer (anlaşma) olursa, olmayabilir de, ama olursa mesela bu hafta sonu olabilir." dedi.

İran'ın anlaşmayı imzalaması durumunda nükleer silah geliştirmeyeceği ve edinmeyeceği konusunu kabul etmiş olacağını vurgulayan ABD Başkanı, bunu Tahran'ın kabul etmeye çok yakın olduğunu söyledi.

"Teorik olarak bir anlaşmayı imzalamaya çok yakın sayılırlar. Aslında onlarla çok iyi anlaşıyoruz." diyen Trump, müzakere sürecinin olumlu şekilde sonuçlanmasından ümitli olduğunun altını çizdi.

Öte yandan Trump, İran'da gömülü halde bulunduğu bildirilen nükleer kalıntıların ne şekilde çıkarılacağıyla ilgili bir soruya yanıt verirken, bunu İran ile yapacaklarını dile getirdi.

Trump, "Biz bunu yapmak istiyoruz, onlar zaman zaman bu konuda fikir değiştiriyor. Ancak bu işler bittiğinde gidip o materyali alacak ve yok edeceğiz." şeklinde konuştu.

"İsrail ile Hizbullah birbirlerine saldırmayacak"

ABD Başkanı Trump, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarına ilişkin değerlendirmesinde ise söz konusu süreci "kontrol altına aldığı" ve İran'la müzakere sürecinin devam ettiği mesajını verdi.

Hizbullah yetkilileri ile yaptıkları görüşmelere atıfta bulunan Trump, "Aslında Hizbullah ile ilk kez görüştük. Dün, (İsrail'e) ateş açmayacaklarını kabul ettiler, İsrail de onlara ateş açmayacak." ifadelerini kullandı.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun kendisi için "iyi bir ortak" olduğunu kaydeden Trump, "İsrail'in bize ihtiyacı vardı. Biz olmasak yaptıkları şeyleri yapamazlardı, hatta yanına bile yaklaşamazlardı. Bize ihtiyaçları vardı ve biz de onlara yardım ettik." dedi.

"Anlaşma sağlanır sağlanmaz Hürmüz Boğazı açılacak"

ABD Başkanı ayrıca, İran'la anlaşma sağlanır sağlanmaz Hürmüz Boğazı'nın açılacağını vurgulayarak bu konuda gerekli çalışmaların yapıldığını belirtti.

Boğazın sadece bazı yerlerinde deniz mayınlarının kaldığını ve bunların da hızla temizlenebileceğini savunan Trump, "İran'la anlaşma olur olmaz Hürmüz Boğazı derhal açılacaktır." dedi.

Trump ayrıca, İran'ın Kuveyt'e yönelik saldırıları konusundaki fikrinin sorulması üzerine, "Her şeyin bir sebebi vardır, biz onlara oldukça sert vurduk, onlar biraz kışkırtılmıştı, dolayısıyla karşılık veriyorlardı." değerlendirmesini yaptı.

Space Exploration Technologies Corp. resmî adıyla bilinen şirket, çarşamba günü yaptığı açıklamada, her biri 135 dolardan 555,6 milyon hisse satmayı planladığını bildirdi. Bu halka arz, 2019’da 26 milyar dolar (23 milyar €) toplayan Saudi Aramco’yu geride bırakarak SpaceX’in değerlemesini yaklaşık 1,77 trilyon dolar (1,56 trilyon €) seviyesine taşıyacak.

Bu tür bir değerleme, SpaceX’i dünyanın borsada işlem gören en değerli şirketleri arasına sokacak. Şu anda bunlardan yalnızca birkaçı, piyasa değeri yaklaşık 5,2 trilyon dolar (4,6 trilyon €) olan Nvidia da dahil olmak üzere, daha yüksek bir değere sahip.

Musk’ın kontrolü sürüyor

Forbes’un hesaplamalarına göre halka arz, Musk’ın şirketteki payının değerini de tahminen 223 milyar dolar (196 milyar €) artıracak. Bu da kâğıt üzerinde toplam servetini 1 trilyon doların (880 milyar €) üzerine taşıyabilir; ancak varlığının büyük bölümü hâlâ şirket hisselerine bağlı.

Yükselen değerlemeye rağmen zararlar devam ediyor

Şirket, rekor büyüklükte bir halka arz hedeflerken, SpaceX şu anda yılda milyarlarca dolar zarar ediyor. Düzenleyici başvurular, şirketin geçen yıl 18,7 milyar dolar (16,5 milyar €) gelir karşılığında 2,6 milyar dolar (2,3 milyar €) faaliyet zararı açıkladığını ve kayıpların 2026’nın ilk aylarına kadar sürdüğünü gösteriyor.

Halka arz izahnamesi, Ay ve Mars’a yapılacak görevlerin finansmanını ve Starlink uydu ağının genişletilmesini de içeren iddialı büyüme planlarını ortaya koyuyor. Belgede ayrıca, insanlığı “dinozorlarla aynı akıbeti paylaşmaya” sürükleyebilecek varoluşsal tehditler ufukta belirirken, Mars’ta “en az bir milyon sakinin” yaşayacağı kalıcı bir insan yerleşimi kurma yönündeki Musk’ın yıllardır dile getirdiği hedefi yineleniyor.

Yapay zeka hedefleri büyüme planlarının merkezine yerleşiyor

Yapay zeka, SpaceX’in büyüme stratejisinde belirgin bir yer tutuyor. İlk halka arz başvurusunda SpaceX, küresel yapay zeka pazarının 26,5 trilyon dolara (23,4 trilyon €) ulaşabileceğini öngördü. Ancak uzay tabanlı veri merkezleri de dahil bazı planlar, teknolojik açıdan hâlâ kanıtlanmış değil.

Analistlere göre yapay zeka, yalnızca SpaceX için değil, elektrikli otomobil üreticisi Tesla’nın da dahil olduğu Musk imparatorluğunun geneli için hayati önem taşıyacak. Wedbush Securities analisti Dan Ives, gelecekte iki şirketin birleşebileceğini bile öne sürüyor.

Buna karşın SpaceX’in yapay zeka alanındaki yetkinliği sorgulanıyor. Musk’ın yapay zeka girişimi xAI, sektör analistlerine göre OpenAI ve Anthropic gibi rakiplerin hızına yetişmekte zorlanıyor.

IDC analisti Arnal Dayaratna, şirketin başlıca yapay zeka ürünü olan Grok sohbet robotunun, “OpenAI, Anthropic ya da (Google’ın) Gemini’si olsun, alandaki diğer büyük oyuncuların sunduğu her şeyden daha az etkileyici” olduğunu söylüyor.

Güncellenen izahname, Musk’ın şirket üzerindeki kontrolünü de vurguluyor. Her biri 10 oy hakkı sağlayan B sınıfı hisseler sayesinde SpaceX CEO’su, halka arzdan sonra oy haklarının yaklaşık yüzde 82,4’ünü elinde tutmaya devam edecek.

Dayaratna, bunun SpaceX’in güçlü bir yapay zeka oyuncusu olma potansiyeli taşımadığı anlamına gelmediğini belirtiyor. Analiste göre şirket, kısmen Anthropic ile yürüttüğü bilişim ortaklığı ve Musk’ın SpaceX’e bu yılın sonlarına doğru 60 milyar dolar (53 milyar €) karşılığında yapay zeka kodlama aracı Cursor’ı satın alma hakkı tanıyan son anlaşması sayesinde öne çıkabilir; bu hamle, hâlihazırda OpenAI ve Anthropic ürünlerini kullanan kurumsal müşteriler için rekabeti kızıştırabilir.

SpaceX, halka arzdan elde edeceği net geliri yapay zeka ve roket iş kollarının altyapısını genişletmek, ayrıca Starlink Mobile’ı destekleyen uydu takımyıldızını güçlendirmek ve diğer yatırımları finanse etmek için kullanmayı planlıyor.

Şirket, Nasdaq borsasına “SPCX” koduyla kote olmayı ve en erken gelecek haftanın sonunda işleme başlamayı hedefliyor.

Ve yatırımcılar, devasa borsa çıkışı beklenen tek şirketin SpaceX olmasını da beklemiyor. Hafta başında Anthropic, gizli bir başvuruyla kendi halka arz sürecini resmen başlatmak için ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) gitti.

OpenAI henüz ilk SEC başvurusunu yaptığını bildirmedi, ancak ChatGPT’nin geliştiricisinin halka arzına geniş çapta kesin gözüyle bakılıyor.

Ives, “Bu halka arz, yıllarca durgun seyreden IPO faaliyetlerinin ardından kamu piyasaları için ilk büyük sınavı temsil ediyor; SpaceX, kısa süre sonra onu izlemesi beklenen yapay zeka devleri Anthropic ve OpenAI’a yolu açıyor” diye yazdı.

Yerel saatle 18.00'de sona erecek seçimlerde, 14.00 itibarıyla ülke genelindeki 14 bin 288 sandıkta 21,83 milyon seçmen oy kullandı.

Bu sayı 44,6 milyondan fazla seçmenin yüzde 48,9'unu oluşturuyor.

Öte yandan, 29-30 Mayıs'ta düzenlenen iki günlük erken oy kullanma uygulamasında 10,5 milyon kişi oy kullandı.

Seçimlerde 16 belediye başkanının yanı sıra 227 yerel yönetim başkanı ve yaklaşık 4 bin belediye meclisi üyesi belirlenecek.

Söz konusu seçim, eski Devlet Başkanı Yoon Suk Yeol'un sıkıyönetim girişiminin ardından görevden alınması sonrası işbaşına gelen Lee Jae Myung yönetimi için ilk büyük seçim olarak değerlendiriliyor.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı yetkilisi Luku Maleyo Marius, Çinli uzmanları havalimanında karşıladı. Marius, Çin'in kritik bir dönemde sağladığı desteğin ülke için büyük önem taşıdığını belirterek, Pekin yönetiminin halk sağlığı krizlerinde Kongo'nun yanında olmaya devam ettiğini vurguladı.

Çinli uzman ekibinin başkanı Lu Ming ise ekibin, Kongo makamlarının ihtiyaçları doğrultusunda vakit kaybetmeden sahada çalışmaya başlayacağını söyledi. Lu, salgının değerlendirilmesi, vaka yönetimi, önleme ve kontrol mekanizmalarının güçlendirilmesi gibi alanlarda yerel sağlık kurumlarıyla yakın iş birliği içinde hareket edeceklerini ifade etti.

Çinli uzmanlar, sahip oldukları salgın yönetimi tecrübelerini yerel ekiplerle paylaşarak Ebola'nın yayılmasının kontrol altına alınmasına katkı sunmayı hedefliyor.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti, 15 Mayıs'ta 1976'dan bu yana görülen 17. Ebola salgınını resmen doğrulamıştı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ise iki gün sonra salgını uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumu ilan etmişti.

Çin Ulusal Sağlık Komisyonu tarafından gönderilen ilk ekip, salgın kontrolü konusunda deneyimli beş uzmandan oluşuyor. Uzmanların, yerel koşullara uygun müdahale yöntemleri konusunda bilgi paylaşımında bulunarak ülkenin Ebola ile mücadele kapasitesinin artırılmasına destek vermesi bekleniyor.

Öz, 11 Haziran'da başlayacak turnuva nedeniyle yoğun yolcu trafiği beklenen havalimanlarında Ebola tarama merkezleri kurulacağını belirterek, virüsle mücadele konusunda "iyi yapılandırılmış bir oyun planına" sahip olduklarını söyledi.

ABD Ulusal Sağlık Enstitüsünün hastalıkla mücadele konusunda yoğun çalışma yürüttüğünü kaydeden Öz, uluslararası turnuva süresince herhangi bir halk sağlığı sorunu yaşanmaması için gerekli tüm tedbirlerin alındığını vurguladı.

Öz, ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü Direktörü Jay Bhattacharya'nın alanında son derece başarılı bir isim olduğunu belirterek, Ebola salgınına ilişkin süreci etkin şekilde yönettiğini ifade etti.

Ebola, Afrika'da binlerce kişinin ölümüne neden oldu

Son dönemde Kenya merkezli olarak yeniden ortaya çıkan Ebola virüsünün yayılmasına ilişkin tartışmalar bazı ülkelerin ilave tedbirler almasına neden oluyor.

Bir tür kanamalı ateşe yol açan Ebola virüsü, ilk kez 1976'da Sudan'ın Nzara ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin (KDC) Yambuku kentlerinde eş zamanlı salgınlarla ortaya çıktı.

KDC'deki salgın, Ebola Nehri yakınındaki köyde başladığı için hastalığa bu nehrin adı verildi.

Ebola virüsü, Aralık 2013'te Batı Afrika'da yayıldı. Gine, Liberya ve Sierra Leone'de 2014-2017 yıllarında görülen salgında 30 bin kişiye virüs bulaştı ve hastaların 11 binden fazlası yaşamını yitirdi.

Türkiye Futbol Federasyonu Başkanı İbrahim Hacıosmanoğlu ve yönetim kurulu üyelerinin de yer aldığı milli takım kafilesini, Türkiye'nin Washington Büyükelçisi Sedat Önal ve Miami Başkonsolosu Resul Şahinol karşıladı.

Milliler, otobüsle konaklayacakları otele geçti. Kafileyi, otel girişinde Türk taraftarlar bayraklarla ve tezahüratlarla destekledi. Başkan Hacıosmanoğlu, yolculuğun iyi geçtiğini söyledi.

Dünya Kupası'nda ABD, Avustralya ve Paraguay ile D Grubu'nda yer alan milliler, turnuva hazırlıkları kapsamında son maçını, 7 Haziran Pazar günü TSİ 01.00'de Inter Miami Stadı'nda Venezuela ile oynayacak. Bu karşılaşma ile Miami'deki hazırlıklarını tamamlayacak milli takım, 7 Haziran'da ana kamp merkezi olan Arizona'nın Mesa kasabasına gidecek.

A Milli Futbol Takımı, Dünya Kupası grup aşamasındaki ilk maçında ise 14 Haziran Pazar günü TSİ 07.00'de BC Place Vancouver Stadı'nda Avustralya ile karşı karşıya gelecek.

Planla, Çin’in modernleşme sürecinin desteklenmesi amacıyla tarımda ve kırsal bölgelerde modernizasyonun hızlandırılması hedefleniyor. Bu kapsamda önümüzdeki beş yıl için temel görevler ve politika öncelikleri belirlendi.

Plana göre Çin, 2030 yılına kadar gıda güvenliğini daha da güçlendirmeyi, tarımın kalitesini, verimliliğini ve rekabet gücünü artırmayı, yoksullukla mücadelede elde edilen kazanımları pekiştirerek genişletmeyi amaçlıyor.

Planda iki bağlayıcı hedefe yer verildi. Buna göre, Çin’in kapsamlı tahıl üretim kapasitesinin 2030 yılına kadar yaklaşık 725 milyon tona çıkarılması öngörülüyor. Aynı dönemde, tarımsal ürünlerin kalite ve güvenliğine yönelik rutin denetimlerde genel uygunluk oranının en az yüzde 98’e yükseltilmesi hedefleniyor.

Plan kapsamında ayrıca et üretimi, tarımda teknoloji kullanımı, yeşil kalkınma, kırsal bölgelerde atık su arıtımı ve çiftçi gelirleri gibi alanlarda 13 destekleyici hedef belirlendi.

Çin, plan doğrultusunda tarım bilim ve teknolojisinde öz yeterliliğini güçlendirmeyi, tarımı modern ve büyük ölçekli bir sektör haline getirmede önemli ilerleme sağlamayı ve çiftçilerin gelirlerini istikrarlı şekilde artırmayı hedefliyor.

Yeni planda, yaşanabilir ve çalışılabilir kırsal alanların inşasına da özel önem veriliyor. Bu çerçevede, kentsel ve kırsal bölgelerin entegre kalkınmasında yeni ilerlemeler kaydedilmesi ve tarım ile kırsal alanlarda yüksek nitelikli kalkınmanın desteklenmesi öngörülüyor.

Planda, tarımda yeni nitelikli üretici güçlerin geliştirilmesi, kırsal bölgelerde yerel özelliklere dayalı sektörlerin güçlendirilmesi, tarımsal üretimde yeşil dönüşümün hızlandırılması, çevre dostu üretim yöntemlerinin yaygınlaştırılması, kırsal altyapı ve kamu hizmetlerinin iyileştirilmesi gibi başlıklara da yer verildi.

Bilim ve teknolojinin tarımsal kalkınmaya katkısının artırılması da planın öncelikleri arasında bulunuyor. Bu kapsamda, tarımsal kalkınmada bilimsel ve teknolojik ilerlemenin katkı oranının 2030 yılına kadar yüzde 67’ye çıkarılması hedefleniyor.

Çin, önümüzdeki dönemde akıllı tasarıma dayalı ıslah teknolojileri, yeni enerjili tarım makineleri, alçak irtifa tarım ekonomisi, tarımsal biyolojik üretim ve yeni gıdalar gibi öncü alanların gelişimini de hızlandıracak.

Başkentin hareketli Shibuya semtinde sokaklara çöp atarken yakalanan ziyaretçilere artık olay yerinde para cezası kesiliyor; yetkililer, çöple dolup taşan sokaklara, kamusal alanda alkol tüketimine ve aşırı turizmin yarattığı baskıya karşı harekete geçmiş durumda.

Bu adım, Japonya’nın hızla büyüyen turizm ekonomisi ile yerel halkın ihtiyaçları arasında denge kurma çabasının son örneği.

Adını taşıyan ikonik kavşağıyla bilinen popüler merkez Shibuya’da, sokaklara çöp atanlar artık yakalandıkları takdirde 2.000 Japon yeni (10,75 €) tutarında anında kesilen para cezalarıyla karşı karşıya kalıyor.

Çöp meselesi Tokyo genelinde ciddi bir konu. Şehrin diğer bölgelerinde de yetkililer, işyerlerine çöp kutusu yerleştirmeyen yiyecek-içecek işletmelerinin sahiplerine cezalar uyguluyor.

“Çöp atarsan cepten gidersin”

Japonya’nın turistik bir destinasyon olarak cazibesi azalma belirtisi göstermiyor. Asya ülkesi 2025’te rekor düzeyde, 42,7 milyon yabancı ziyaretçiyi ağırladı; ancak bu patlama beraberinde daha fazla çöp de getiriyor.

Japon kamu yayıncısı NHK (kaynak İngilizce), Shibuya çevresinde turistler de dahil olmak üzere sokakta alkol içen ve etrafa çöp atanların sayısında artış olduğunu aktarıyor.

Para cezalarının yanı sıra ziyaretçileri, sloganı “Çöp atarsan cepten gidersin” olan bir çöp karşıtı kampanya da bekliyor.

Yerel yetkililer, mahallelerde devriye gezip bu cezaları kesmeleri için sayıları 50’ye kadar çıkan personeli sahaya gönderiyor; cezalar nakit, kredi kartı veya QR kod aracılığıyla ödenebiliyor.

Japonya, kısmen terör saldırılarında kullanılabilecekleri endişesiyle, çöp kutusu yetersizliğiyle tanınıyor. Bu durum ziyaretçilerin de dikkatinden kaçmıyor; geçen yıl hükümet tarafından yapılan bir ankette turistlerin yüzde 20’si bunu ülkedeki en önemli sıkıntı olarak gösterdi.

Covid-19 salgınından bu yana, zayıflayan para birimi ve sosyal medyadaki sayısız viral video sayesinde Japonya’da turizm patladı.

Bu büyümeyle birlikte aşırı turizm sorunu da baş gösterdi; hükümet, bunun olumsuz etkilerini sınırlamaya çalışıyor.

Buna, uluslararası turistlere uygulanan vergilerin artırılması ve en popüler bölgelerdeki kalabalığı azaltmayı hedefleyen kalabalık yönetimi uygulamalarının devreye alınması gibi çeşitli önlemler de dahil.

Raporda, altının bu oranla ABD Hazine tahvillerini geride bırakarak dünyanın en büyük resmi rezerv varlığı haline geldiği belirtildi.

Küresel resmi rezerv varlıkları içinde ABD Hazine tahvillerinin payının yüzde 22, diğer dolar cinsinden rezerv varlıklarının payının yüzde 20 ve euro cinsinden rezerv varlıklarının payının yüzde 15 olduğu kaydedildi.

Rapora göre, altın rezervlerinin payındaki belirgin artış öncelikle değerleme etkilerinden kaynaklandı. 2024 ve 2025 yıllarında uluslararası altın fiyatlarındaki hızlı yükselişle birlikte altın varlıklarının değeri arttı ve küresel resmi rezervler içindeki payı yükseldi.

Raporda yer alan veriler, altın fiyatlarının tarihi zirvelerde bulunmasına rağmen merkez bankalarının altın alımlarının geçen yıl da yüksek seviyelerde kaldığını gösterdi.

Artan jeopolitik riskler karşısında merkez bankalarının bilanço dayanıklılığını güçlendirmek amacıyla altın satın aldığı belirtilen raporda, bu alımların yalnızca varlıkları çeşitlendirmeyi değil, aynı zamanda jeopolitik risklere karşı korunmayı da amaçladığı kaydedildi.

Bu çerçevede, Nobitex ile diğer üç kripto para borsasının yaptırım listesine eklendiği kaydedilen açıklamada, Nobitex'in geçen yıl İran'a giren tüm dijital varlıkların yüzde 50'den fazlasını işlediği belirtildi.

Açıklamada, şirketin İran'ın yaptırımlardan kaçınmasına yardımcı olduğu, Devrim Muhafızları Ordusu ile bağlantılı işlemleri kolaylaştırdığı ve fidye yazılımı faaliyetlerinde bulunan aktörlerin kullandığı cüzdanlarla işlem gerçekleştirdiği öne sürüldü.

Nobitex'in ayrıca İran Merkez Bankasının yüz milyonlarca dolarlık stablecoine erişmesini sağladığı ve İran para birimi riyalin değer kaybını sınırlamaya yönelik girişimlerde kullanıldığı iddia edilen açıklamada, şirketin internet kesintilerine rağmen İran'a ait fonların ülke dışına taşınmasına yardımcı olduğu savunuldu.

Açıklamada, Nobitex'in yönetim kadrosunun da yaptırım listesine eklendiği kaydedildi.

Yaptırım listesine eklenen diğer kripto borsalarının Wallex, Bitpin ve Ramzinex olduğuna değinilen açıklamada, Wallex'in işlem hacmi bakımından İran'ın en büyük ikinci dijital varlık borsası olduğu aktarıldı.

Açıklamada, bu şirketlerin de Devrim Muhafızları Ordusu ile bağlantılı çok sayıda işlemin gerçekleştirilmesine aracılık ettiği öne sürüldü.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, konuya ilişkin değerlendirmesinde, İran'ın yaptırımları delmek ve sermayeyi ülke dışına çıkarmak gibi işlemler için dijital varlık teknolojilerini araç olarak kullandığını öne sürdü.

Bessent, İran'ın nükleer silah geliştirmesini engellemek amacıyla finansal hareketleri hem geleneksel bankacılık sistemi hem de dijital varlıklar üzerinden takip etmeyi sürdüreceklerini vurguladı.

The New York Times gazetesinin 20 Mayıs'ta yayımladığı ABD ve İsrail'in İran'da mevcut yönetimi devirerek Ahmedinejad'ı başa geçirmeyi planladığı yönündeki haberin doğru olduğunu söyleyen Hayman, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Ahmedinejad konusuna gelecek olursak, gerçekleştirilmesi planlanan çok ama çok benzersiz bir özel operasyonlar silsilesi vardı ve Ahmedinejad da bu silsilenin bir parçasıydı. Kürt harekatı hariç, operasyonların geri kalanı kamuoyuna tamamen açıklanmadı. Zira tüm bu operasyonlar zincirinin, Kürt harekatıyla başlatılması öngörülüyordu."

Hayman, ABD ve İsrail'in etnik tabanlı bazı silahlı gruplar üzerinden İran'a karşı yürütmeye çalıştığı planın akamete uğramasına ilişkin Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ABD Başkanı Trump'ı ikna ederek planın iptal edilmesine sebep olduğuna dikkati çekti.

"İran'a yönelik saldırı kararı İsrail için sürpriz oldu"

Hayman, kamuoyundaki "İsrail'in Trump'ı İran'a saldırmaya ikna ettiği" yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını da savundu.

Trump'ın Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'yu hedef alan ABD müdahalesine ilişkin yaşadığı başarı hissiyatı nedeniyle bu yönde bir adım attığını ileri süren Heyman, şöyle devam etti:

"Venezuela'daki süreç, Trump'ın rejim karşıtı protestoculara hitaben 'yardım yolda' şeklinde bir sosyal medya paylaşımı yapmasına yol açtı. Bu durum İsrailliler için büyük bir sürpriz oldu. Trump 'yardım yolda' dediğinde ve İran'a saldırmaya karar verdiğinde İsrail hazırlıksız yakalandı. Bu olay ocak ayının başındaydı."

İsrail'in o dönemde bir askeri saldırı planı olmadığını ileri süren Hayman, "Trump bir anda ortaya çıkarak İsraillileri şaşırttı ve İran'ı vuracağını söyledi. Bu hamle durumu değiştirdi. Trump'ın bu çıkışının ardından İsrail'in planlaması ve ABD'nin motivasyonu birleşti; süreç 28 Şubat'taki askeri hareketliliğe kadar uzandı." değerlendirmesinde bulundu.

Açıklamada, duyulabilecek patlama seslerinin hava savunma sistemlerinin "düşman saldırılarını" önlemesinden kaynaklandığı belirtildi.

Saldırıların kaynağına veya niteliğine ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmayan açıklamada, halka emniyet ve güvenlik talimatlarına uyma çağrısı yapıldı.

Demokrat Temsilciler Meclisi Üyesi Rosa DeLauro'nun, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Gazze topraklarının yüzde 70'ine "el konulması" talimatı hakkında soru yöneltmesi üzerine Rubio, "Bizim bir planımız var. Bu plan, böyle bir şeyi öngörmüyor." cevabını verdi.

Rubio, "O (Netanyahu) bu açıklamayı yaptı, ancak bu söz konusu planın bir parçası değil." diye ekledi.

DeLauro, Dışişleri Bakanı Rubio'ya, Trump yönetiminin Gazze'ye yönelik barış planını ilerletmekte başarısız olduğu ve bölgedeki krizi unuttuğu yönündeki eleştirisine Rubio, konunun unutulmadığını, ancak Hamas'ın silah bırakmayı kabul etmemesinin buna neden olduğunu ifade etti.

Rubio, "Hamas silahsızlanmadığı sürece kimse Gazze'ye para yatırmayacaktır. Zira herkes yeni bir savaşın patlak vereceğini biliyor." diyerek bunu, Gazze'de imar sürecine geçilememesinin gerekçesi olarak ileri sürdü.

DeLauro ayrıca İsrail'in işgal altında tuttuğu Batı Şeria'daki "fiili ilhak" sürecini eleştirerek bu gidişatın iki devletli çözüme yol açma endişesini paylaşırken, Rubio, Trump'ın Batı Şeria'nın statüsünde yapılacak "tek taraflı değişikliklere" tutarlı bir şekilde karşı çıktığını dile getirdi.

Netanyahu perşembe günü yaptığı açıklamada, İsrail güçlerinin halihazırda bölgenin yaklaşık yüzde 60'ını kontrol ettiğini ve bunu yüzde 70'e çıkarmayı planladıklarını belirtmişti.

İsrail güçleri daha önce, Trump tarafından desteklenen planın birinci aşaması kapsamında "Sarı Hat" olarak adlandırdıkları bölgeye geri çekildikten sonra, Gazze'nin yüzde 53'ünün kontrolünü ele geçirdiklerini duyurmuştu.

İsrail'in saldırıların başladığı 2 Mart'a atıfta bulunan Abubakar, çatışmaların tırmandığı söz konusu tarihten bu yana 3 bin 400'den fazla kişinin öldüğünü, yaklaşık 10 bin 400 kişi yaralandığını belirtti.

Abubakar, bunun, Ekim 2023'te başlayan çatışmalardan bu yana Lübnan için en ölümcül sürecin olduğunu kaydetti.

Çatışmalardan kaçan yaklaşık 130 bin kişinin sığınaklarda yaşadığını söyleyen Abubakar, "Beyrut'un güney banliyölerinin bazı bölgeleri için verilen son tahliye emirlerinden sonra bu sayı artabilir. Burası, yüz binlerce sivilin yaşadığı yoğun nüfuslu bir kentsel bölge." dedi.

DSÖ'nün sadece 3 ay içinde sağlık hizmetlerine yönelik 190 saldırıyı doğruladığına dikkati çeken Abubakar, bu saldırılarda 128 sağlık çalışanının hayatını kaybettiğini, 332 kişinin yaralandığını dile getirdi.

Abubakar, bu saldırıların, ölüm ve sakatlığa neden olmasının yanı sıra insanları en çok ihtiyaç duydukları sağlık hizmetlerinden mahrum bıraktığını vurguladı.

"Özellikle ülkenin güneyinde temel hizmetlere erişim kritik derecede kısıtlı"

Ülke genelinde 17 hastanenin kısmen hasar gördüğünü belirten Abubakar, 3 hastane ile 42 sağlık ocağının ise kapalı kalmaya devam ettiğini kaydetti.

Abubakar, "Özellikle ülkenin güneyinde temel hizmetlere erişim kritik derecede kısıtlı. Hastalar, sevk merkezlerine ulaşmak için 48 saate kadar gecikmeler yaşıyor. DSÖ, sığınaklarda ve ev sahibi topluluklarda bulaşıcı hastalıkları izliyor. Son bir haftada ishal hastalıklarında artış eğilimi gözlemlemiş olsak da henüz acil durum eşiği aşılmadı." ifadelerini kullandı.

İhtiyaçların, verilen yanıttan daha hızlı arttığını vurgulayan Abubakar, temel sağlık hizmetlerinin devamlılığını ve herkese ulaşılabilirliğini sağlamak için sürekli finansmana ihtiyaç duyulduğunun altını çizdi.

Abubakar, "Hastaların gecikmeden bakıma ulaşabilmeleri için güvenli ve engelsiz erişime ihtiyacımız var. Saldırıların durması ve sağlık hizmetlerinin aktif olarak korunması gerekiyor." diye konuştu.

İsrail'in Lübnan'a saldırıları ve ateşkes süreci

İsrail ordusu, ateşkese rağmen Lübnan'ın güneyine yönelik hava ve kara saldırılarını sürdürüyor.

İsrail ordusu son olarak Litani Nehri'nin kuzeyine girerek Şakif Kalesi ile Vadi Seluki bölgesini işgal ettiğini açıklarken Sur kenti ve çok sayıda beldeye yoğun hava saldırıları düzenlediğini duyurdu.

Lübnan Sağlık Bakanlığının verilerine göre, İsrail'in 2 Mart'tan bu yana sürdürdüğü saldırılarda 3 bin 412 kişi hayatını kaybetti, 10 bin 269 kişi yaralandı ve 1 milyondan fazla kişi yerinden edildi.

ABD arabuluculuğunda varılan ateşkes anlaşmasına rağmen İsrail ordusu Lübnan'ın güneyindeki saldırılarını ve işgalini sürdürürken Hizbullah da İsrail'in ateşkesi ihlal ettiği gerekçesiyle İsrail güçlerine yönelik saldırılar düzenliyor.

1980'lerden bu yana tüm dünyaya "Serbest Ticaret" ve "Küreselleşme" kavramlarını dayatan Batı, neden bugün aniden korumacı politikalara ve gümrük vergilerine geri döndü? Donald Trump'ın ilk dönemi ile başlayan, Joe Biden döneminde devam eden ve bugün doruğa çıkan bu ekonomik savaşın temelinde ne yatıyor? ABD'nin iddia ettiği gibi Çin sadece "ucuz iş gücü" ve "kopya ürün" üreten bir ülke mi, yoksa yapay zeka ve 5G teknolojilerinde Batı'yı tahtından eden yeni bir hegemon mu?