Liderler diplomasisi ve "stratejik güven" rotası

Pekin'deki üst düzey temasların temel dayanağını, Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping ile Hindistan Başbakanı Narendra Modi arasında son iki yılda Rusya'nın Kazan ve Çin'in Tianjin kentlerinde gerçekleştirilen zirveler oluşturdu. Söz konusu zirvelerde liderler düzeyinde varılan tarihi mutabakatların, ikili ilişkilerin onarılması sürecinde bir yol haritası işlevi gördüğüne dikkat çeken Çin yönetimi, Yeni Delhi ile bağların dar kapsamlı sınır krizlerine hapsedilmemesi gerektiğinin altını çizdi. Çin Cumhurbaşkanı Yardımcısı Han Zheng, gelişmekte olan bu iki dev komşu ülkenin, karşılıklı stratejik güveni artırarak ilişkileri uzun vadeli bir perspektiften ele almasının tarihi bir zorunluluk olduğunu vurguladı.

Yeni işbirliği fırsatları ve ortak ekonomik vizyon

Çin'in çok taraflı işbirliğini güçlendirme ve anlaşmazlıkları diplomatik yollarla yönetme çağrısı, Hindistan cephesinde de güçlü bir karşılık buldu. Başbakan Modi'nin Pekin ile ilişkilere atfettiği stratejik önemi ve Çin'in kalkınma hamlelerinden duyulan takdiri dile getiren Ulusal Güvenlik Danışmanı Doval, iki ülkenin devasa nüfus yapıları ve hızla büyüyen ekonomilerinin sunduğu potansiyele odaklandı. Hindistan'ın, Pekin yönetimiyle karşılıklı yarara dayalı işbirliğini derinleştirmeye ve diplomatik normalleşme sürecini somut ekonomik adımlarla desteklemeye hazır olduğu mesajı, Asya'nın iki devinin rekabetten ziyade ortak bölgesel kalkınma arayışında olduğuna işaret ediyor.

Washington-Tahran hattında stratejik mekik diplomasisi

Pakistan heyetinin Tahran temasları, Washington yönetiminin bölgedeki ekonomik ve askeri baskıyı artırdığı, karşılıklı restleşmelerin küresel piyasaları tehdit ettiği hassas bir döneme denk geldi. Ziyaretin hemen öncesinde Pakistan Genelkurmay Başkanı Munir'in ABD Başkanı Donald Trump ile doğrudan bir görüşme gerçekleştirmesi, İslamabad yönetiminin kilitlenen krizde arabulucu bir rol üstlenmeye çalıştığının en güçlü sinyali olarak değerlendirildi.

Bilindiği üzere kriz, ABD Başkanı Trump'ın İran'ı küresel sistemden tamamen izole etmek amacıyla bu ülkeye destek sağlayan tüm aktörlere yönelik ağır ekonomik sonuçlar doğuracak yaptırımlar uygulayacağı yönündeki tehditleriyle yeni bir boyuta evrilmişti. Bu hamleye karşılık Tahran yönetimi, Basra Körfezi'ndeki tüm petrol ihracatını durdurma resti çekerek küresel enerji tedarikini hedef almıştı. Yaşanan bu asimetrik tehdit ortamında gerçekleşen Tahran zirvesi hakkında değerlendirmelerde bulunan Pakistan İçişleri Bakanı Naqvi, İran hükümetinin perspektifini açıkça ortaya koyduğunu belirterek, karmaşık sorunların aşılması ve barışa giden yolun haritasının çıkarılması adına son derece yapıcı bir fikir alışverişinde bulunduklarını vurguladı.

Yörüngede başarılı konumlanma ve kesintisiz uçuş serisi

Operasyon kapsamında görev alan Uzun Yürüyüş-6C taşıyıcı roketi, taşıdığı yedi uyduyu önceden belirlenen yörüngelere sorunsuz bir şekilde ulaştırdı. Uzay teknolojilerindeki bu pürüzsüz teslimat, Çin'in roket programındaki teknik olgunluğunu gösterirken; söz konusu fırlatmanın Uzun Yürüyüş serisinin 665'inci başarılı uçuşu olarak kayıtlara geçmesi, ülkenin havacılık endüstrisindeki operasyonel sürdürülebilirliğini gözler önüne seriyor. Artan fırlatma sıklığı ve tek roketle çoklu uydu gönderme kapasitesi, küresel uydu ağlarının genişletilmesi ve uzay ekonomisinde rekabet avantajı sağlanması açısından stratejik bir önem taşıyor.

Diplomasi ve sivil toplum arasında köprü mekanizması

İlk olarak 2023 yılında hayata geçirilen Track 1.5 Diyaloğu, devletler arası katı resmi diplomasi ile sivil toplum arasındaki etkileşim boşluğunu dolduran yenilikçi bir iletişim köprüsü olarak işlev görüyor. ABD merkezli Asya Topluluğu (Asia Society) gibi etkili yapıların katılımıyla desteklenen bu platform; siyasi partiler, strateji enstitüleri, iş dünyası ve akademik çevreler arasında doğrudan bir etkileşim kanalı açıyor. Zirve katılımcıları, yalnızca ekonomik ve ticari çıkarların değil, aynı zamanda bilim, teknoloji ve kültürel etkileşimlerin de her iki ülkenin ortak menfaatleri doğrultusunda geliştirilmesine yönelik somut politika önerileri sunmayı sürdürüyor.

Sistem suistimaline karşı ulusal güvenlik vurgusu

Washington yönetimi, alınan bu sert kararı göçmenlik sistemindeki yapısal yığılmaları engellemek ve ulusal iç güvenliği tahkim etmek gerekçesiyle savunuyor. Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, kısa süreli ziyaretçi beyanıyla ülkeye yasal yollardan girip daha sonra temelsiz iddialarla sığınma talep edenlerin Amerikan göçmenlik sistemini felce uğrattığına dikkat çekiyor. Uzmanlar, planlanan vize iptallerinin sığınmacılar için anında sınır dışı edilme (deport) anlamına gelmeyeceğini, ancak sığınma davası devam eden kişilerin ticari veya turist statülerini kaybederek sistemde yeniden kategorize edileceklerini belirtiyor. Bu son hamle, Trump yönetiminin sadece bu ay içinde 175 binden fazla vizeyi iptal ettiği daha geniş çaplı göçmenlik kısıtlaması stratejisinin yapısal bir devamı niteliği taşıyor.

İnsan hakları örgütlerinden "fişleme" ve "ayrımcılık" tepkisi

Trump yönetiminin yeşil kart (green card) iptalleri ve agresif sınır dışı etme kampanyalarıyla giderek genişleyen göçmenlik politikaları, uluslararası insan hakları örgütlerinin sert eleştirileriyle karşılaşıyor. Hak savunucuları, vize ve statü iptallerine yönelik bu radikal kampanyanın adil yargılanma süreçlerini ve ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini vurguluyor. Özellikle etnik azınlıklara yönelik ırksal fişleme (profiling) ve ayrımcılık endişelerinin zirveye ulaştığı bu süreçte, alınan kararların ABD içindeki göçmen toplulukları için hukuki belirsizlikler ve güvensiz bir yaşam ortamı yarattığı ifade ediliyor.

Taslakta insansı robotlar, insan benzeri biçim ve yeteneklere sahip, karmaşık görevleri kendi başına yerine getirebilen, yapay zekâ destekli yeni nesil akıllı terminaller olarak tanımlanıyor.

Taslağa göre, sektörün hızla gelişmesi; teknolojik yeniliklere, ürün geliştirme çalışmalarına ve geniş ölçekli uygulamalara yön vermek amacıyla terminoloji, arayüzler, test ve değerlendirme gibi alanlarda ortak standartların oluşturulmasını gerekli kılıyor. Çin’de ve diğer ülkelerde insansı robotlarla ilgili 100’den fazla standart hâlihazırda geliştirme veya ön araştırma aşamasında bulunuyor.

Taslakta, insansı robotların yetenek düzeylerinin sınıflandırılmasında kullanılan yöntemlerin standartlaştırılması çağrısında bulunuluyor. Ayrıca insansı robotlara özgü tanımlayıcıların, kodlama kurallarının ve kimlik belirleme mekanizmalarının da standart hâle getirilmesi öneriliyor.

Tahran'dan karşı taarruz ve "savaş nedeni" çıkışı

Washington'un ekonomik baskı kampanyasına İran cephesinden gelen eşgüdümlü yanıtlar, krizin boyutunun finansal çerçeveyi aşarak jeopolitik bir çatışmaya dönüşebileceğini gösteriyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD'nin zorbalık politikalarının süreci yalnızca daha da karmaşıklaştıracağını belirterek diplomatik tutum değişikliği çağrısında bulunurken, ülkenin güvenlik ve ekonomi bürokrasisinden çok daha sert uyarılar geldi. İranlı yetkililer, ülkenin artık savunma pozisyonundan çıkarak ekonomik ve stratejik bir karşı taarruza hazırlandığını vurguladı. ABD'nin ekonomik savaşına destek veren veya yaptırımlara katılan her ülkenin eylemini "savaş nedeni" (casus belli) sayacaklarını ilan eden Tahran yönetimi, İran'ın altyapısına yönelik olası bir tehditte ABD'nin hayati çıkarlarının ve küresel enerji dar boğazlarının ağır darbeler alacağı yönünde net bir gözdağı verdi.

Hürmüz Boğazı'nda kurumsal abluka ve enflasyon riski

İki ülke arasında şubat ayından bu yana artan karşılıklı misillemelerin son halkası olan bu ekonomik savaş, küresel enerji tedarik zincirinin merkez üssü Hürmüz Boğazı'nı fiilen kilitledi. Jeopolitik analistlere göre İran, stratejik su yolunda kurduğu yeni yönetim otoritesi aracılığıyla geçiş yapan her gemiyi denetime tabi tutan kurumsal bir abluka mekanizması geliştirdi. Bölgedeki askeri yığınağın ve yeni denetim kurallarının etkisiyle, boğazdan geçen ticari gemi sayısının son ayların en düşük seviyesine inmesi uluslararası tedarik zincirlerinde alarm zillerinin çalmasına neden oldu.

Öte yandan, uluslararası finans uzmanları ve ABD Merkez Bankası (Fed) yetkilileri, uygulanan yaptırımların bir bumerang etkisi yaratarak Amerikan ekonomisini ve küresel piyasaları vurabileceği uyarısında bulunuyor. Çatışmanın uzaması ve İran'ın enerji koridorlarındaki misillemelerini artırması halinde; halihazırda yükseliş trendinde olan akaryakıt fiyatlarının, lojistik maliyetlerinin ve küresel enflasyonun kontrol edilemez bir noktaya ulaşmasından endişe ediliyor.

Ottawa'dan "eşit ortaklık" vurgusu

ABD'nin art arda gelen tarife tehditleri, Kanada iç siyasetinde Washington'a karşı benzeri görülmemiş bir ortak cephe oluşmasına zemin hazırladı. Kanada Başbakanı Mark Carney, ülkesinin ABD'nin bir "alt kuruluşu" gibi muamele görmesini ve dezavantajlı bir konuma itilmesini kesinlikle reddettiklerini belirtti. Başbakan, ancak Washington'un doğru bir tutum ve gerçek bir ortaklık anlayışıyla hareket etmesi halinde müzakere masasına döneceklerinin altını çizdi. Kriz karşısında geri adım atılmayacağının sinyallerini veren Kanada Maliye Bakanı Francois-Philippe Champagne ise gümrük vergilerinden zarar gören işletmelere federal destek sağlanacağını duyurdu. Bakan, ülkenin dayanıklılığını artırmak için eyaletler arası ticaret engellerini kaldırarak çeşitlendirilmiş ve güçlü bir ulusal ekonomi inşa etme stratejisine odaklandıklarını kaydetti.

Masadaki stratejik kartlar: Enerji ve kritik madenler

Diplomatik tepkilerin yanı sıra, Kanada siyasetinin önemli figürleri Washington'a karşı ülkenin elindeki stratejik enerji ve hammadde kozlarının devreye sokulmasını talep ediyor. Eski Başbakan Jean Chretien, enerji, petrol, doğal gaz ve potas gibi kritik emtialara ihracat vergisi getirilerek ABD'ye doğrudan ekonomik yaptırım uygulanması çağrısında bulundu. Krizin en sert çıkışlarından biri ise ABD sanayisi için hayati önem taşıyan Ontario eyaletinden geldi. Ontario Başbakanı Doug Ford, ticaret ilişkilerinin daha da kötüleşmesi halinde ABD'ye giden elektrik ve kritik maden ihracatını tamamen kesmeye hazır olduklarını belirterek, Washington'a yönelik ekonomik misillemenin çok daha yıkıcı boyutlara ulaşabileceği uyarısında bulundu.

Komisyonun açıklamasına göre, iktidardaki Adilet Partisi oyların %71,17'sini alarak birinci olurken, Auyl Partisi %6,26 ile ikinci sırada yer aldı.

Kazakistan'ın 1 Temmuz'da yürürlüğe giren yeni Anayasası, milletvekillerinin beş yıllık görev süreleriyle 145 üyeli tek meclisli bir parlamento öngörüyor. Ülke daha önce iki meclisli bir parlamentoya sahipti.

Kazakistan'da ilk Kurultay seçimleri Pazar günü yapıldı ve yedi siyasi partiden 545 aday oylamaya katıldı. Nihai sonuçların, oylamanın bitiminden sonraki 10 gün içinde açıklanması bekleniyor.

Ekonomik entegrasyon ve yeni nesil işbirliği

Zirvenin en önemli gündem maddelerinden birini, iki ülkenin kalkınma stratejileri arasındaki uyumun artırılması oluşturdu. Liderler, geleneksel ticaret, altyapı ve madencilik alanlarındaki işbirliğinin ötesine geçilmesini hedeflerken; dijital ekonomi, yapay zeka ve yeşil enerji gibi geleceğin stratejik sektörlerinde yeni yatırım imkanlarının yaratılması çağrısı yaptı. Ürdün Kralı II. Abdullah, ülkesinin "Tek Çin" politikasına kararlılıkla bağlı olduğunu ve Tayvan'ın Çin'in ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayarak, Pekin ile teknoloji, sanayi, sağlık ve eğitim gibi geniş bir yelpazede temasları derinleştirmeye hazır olduklarını ifade etti. İki liderin gözetiminde, tedarik zincirlerinden diplomasiye kadar uzanan birçok alanda yeni işbirliği anlaşmaları imzalandı.

Orta Doğu'da çözüm için "dört ilke"

İkili ilişkilerin yanı sıra Orta Doğu'daki güncel krizlerin kapsamlı bir şekilde ele alındığı görüşmede, Filistin meselesinin çözümüne yönelik ortak diplomatik vizyon öne çıktı. Çin Cumhurbaşkanı Xi, Filistin sorununun bölgedeki krizlerin merkezinde yer aldığını belirterek, kalıcı bir çözüm için dört temel ilkeye sadık kalınması gerektiğini vurguladı. Bu ilkeler kapsamında; iki devletli çözümden taviz verilmeden Filistin-İsrail barış görüşmelerinin yeniden başlatılması, "Filistin'i Filistinliler yönetsin" anlayışıyla hareket edilerek Gazze'nin savaş sonrası inşasının bu çerçevede ele alınması gerektiği ifade edildi. Ayrıca, sivil ölümlerin durdurulması için uluslararası toplumun insani ilkeler doğrultusunda acil inisiyatif alması ve krizin kök nedenlerinin adalet ve uluslararası hukuk temelinde çözüme kavuşturulması çağrısı yapıldı. Temasların ardından, iki ülke arasındaki entegrasyonu teyit eden kapsamlı bir ortak bildiri yayımlandı.

"El Nino fenomeninin bu yıl Ekim ayına doğru, Güneybatı Muson rüzgarlarıyla birlikte yoğunlaşması beklendiğinden, her iki ülkemiz de önleyici tedbirleri ve erken yangın söndürme çalışmalarını artırmaya kararlıdır," dedi.

Arthur, iyi komşuluk ruhu ve ASEAN dayanışması çerçevesinde, Malezya'nın özellikle yangınların hızla söndürülmesi konusunda, ihtiyaç duyulması halinde Endonezya'ya her zaman yardım etmeye hazır olduğunu söyledi.

Bu arada, Hava Kirliliği Endeksi Yönetim Sistemi'ne göre, Pazartesi günü yerel saatle 14:00 itibarıyla Malezya'da toplam 12 bölgede Hava Kirliliği Endeksi (API) değerleri sağlıksız seviyelerde kaydedildi.

En çok etkilenen bölge, altı bölgesinin sağlıksız eşiği aştığı Kuzey Borneo'daki Sarawak eyaleti oldu; Serian bölgesi 193 ile ülke genelinde en yüksek değeri kaydederken, onu eyalet başkenti Kuching (179), Samarahan (174), Sri Aman (156), Bintulu (151) ve Mukah (114) izledi.

Ülkenin hava kalitesi derecelendirmesine göre, API değeri 0 ile 50 arası "iyi", 51 ile 100 arası "orta", 101 ile 200 arası "sağlıksız", 201 ile 300 arası "çok sağlıksız" ve 301 ve üzeri "tehlikeli" olarak kabul ediliyor.

Fenerbahçe, 26 Ağustos Çarşamba günü saat 22.00'de, ilk maçta 1-1 berabere kaldığı Fransa'nın Olimpik Lyon takımına konuk olacak.

Play-off turu rövanş maçlarının programı şöyle:

Yarın:

19.45 Sabah (Azerbaycan)-Hapoel Beer-Sheva (İsrail) (1-2)

22.00 LASK (Avusturya)-Celtic (İskoçya) (0-3)

22.00 Bodo Glimt (Norveç)-NEC Nijmegen (Hollanda) (3-1)

26 Ağustos Çarşamba:

22.00 Olimpik Lyon (Fransa)-Fenerbahçe (1-1)

22.00 AEK (Yunanistan)-Levski Sofya (Bulgaristan) (0-0)

22.00 Celje (Slovenya)-Slovan Bratislava (Slovakya) (1-1)

22.00 Viking (Norveç)-Dinamo Zagreb (Hırvatistan) (2-2)

Güney Afrika’nın önde gelen üniversitelerinden Cape Town Üniversitesi, 201-300 bandında yer alarak ülkenin en başarılı üniversitesi oldu. Üniversitenin bu başarısında, özellikle bilimsel alanlarda yayımladığı ve yüksek sayıda atıf alan araştırmaların önemli rol oynadığı belirtildi.

Johannesburg merkezli Witwatersrand Üniversitesi 301-400 bandında yer alarak Güney Afrika sıralamasında ikinci olurken, Stellenbosch Üniversitesi ise 401-500 bandında yer aldı.

Güney Afrika’daki çok sayıda başka üniversite de ARWU’nun dünyanın en iyi 1.000 üniversitesini içeren listesinde kendine yer buldu.

Çin merkezli ShanghaiRanking Consultancy tarafından her yıl yayımlanan ARWU, üniversitelerin akademik ve araştırma performansını değerlendiren küresel ölçekte önemli sıralamalardan biri olarak kabul ediliyor. Sıralamada; mezunlar ve akademik personel arasındaki Nobel Ödülü ve Fields Madalyası sahipleri, yüksek atıf alan araştırmacılar, Nature ve Science dergilerinde yayımlanan makaleler, önemli atıf indekslerinde yer alan yayınlar ve kişi başına düşen akademik performans olmak üzere altı objektif gösterge kullanılıyor.

ARWU, 2 bin 500’den fazla üniversiteyi değerlendiriyor ve bunlar arasından dünyanın en iyi 1.000 üniversitesini kamuoyuyla paylaşıyor.

Bu yılki listede Harvard Üniversitesi birinciliğini korurken, Stanford Üniversitesi ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ilk üçü tamamladı. ABD, 37 üniversiteyle ilk 100'e en fazla kurum gönderen ülke olurken, Çin 16 üniversiteyle dikkat çekti. Çin adına en üst sırayı dünya genelinde 18. olan Tsinghua Üniversitesi aldı.

ARWU ilk kez 2003 yılında Shanghai Jiao Tong Üniversitesi’ne bağlı Dünya Standartlarında Üniversiteler Merkezi tarafından yayımlandı. Sıralamanın hazırlanması ve yayımlanması ise 2009 yılından bu yana ShanghaiRanking Consultancy tarafından yürütülüyor.

Kuzey Kore’nin resmi Kore Merkezi Haber Ajansı (KCNA) tarafından yayımlanan yorumda, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin Yasukuni Tapınağı’na ritüel bir adak göndermesi ve burada saygı duruşunda bulunması kınandı. Açıklamada, bu tutumun “insanlığın küresel barış ve güvenlik arzusuna açık bir meydan okuma” olduğu savunuldu.

Pyongyang, Takaichi’nin göreve gelmesinden bu yana Japon hükümetinin “son derece tehlikeli bir askeri politika” izlediğini öne sürdü. Başbakanın tapınağa bizzat gitmek yerine adak göndermesi de eleştirildi ve bunun Takaichi’nin “militarist emellerini” ortaya koyduğu vurgulandı.

“Savaşın sorumluluğundan kaçıyor”

KCNA’nın yorumunda, Takaichi’nin Yasukuni’ye yönelik adımının ardından savaşta hayatını kaybedenleri anmak amacıyla düzenlenen ulusal törende yaptığı konuşmaya da tepki gösterildi.

Takaichi’nin konuşmasında Japonya’nın geçmişteki saldırganlık politikalarına ilişkin herhangi bir özeleştiri yapmadığı veya savaşa karşı açık bir taahhütte bulunmadığı belirtildi. Kuzey Kore, Japonya Başbakanı’nı Asya halklarının yaşadığı “tarifsiz felaket ve acılardan” sorumluluktan kaçmakla eleştirdi.

Açıklamada ayrıca, Japonya Savunma Bakanı’nın da bu yıl Yasukuni Tapınağı’nı ziyaret etmesinin, tapınağa yapılan ziyaretlerin “tehlikeli niteliğini” açıkça ortaya koyduğu vurgulandı.

“Geçmişini inkâr eden Japonya onu tekrarlamaya mahkûm”

Kuzey Kore, Japonya’nın geçmişiyle yüzleşmediğini ve savaş dönemindeki sorumluluğunu inkâr ettiğini öne sürerek Tokyo’ya yönelik sert ifadeler kullandı.

KCNA yorumunda, “Japonya, ders çıkarmadan, savaş suçlusu bir ülke ve yenilmiş bir ulus olarak geçmişini kasten inkâr ettiği için geçmişini tekrarlamaya mahkûmdur” ifadelerine yer verildi.

Pyongyang ayrıca Japonya’nın mevcut politikalarının “neo-militarizm” yönünde ilerlediğine dikkat çekerek, Tokyo’nun bu çizgiyi sürdürmesi halinde ağır sonuçlarla karşılaşacağı uyarısında bulundu.

ABD’li yetkililer ayrıca, Batı Yarımküre’deki ortak ülkelere vatandaşlarını ve ulusal egemenliklerini korumak amacıyla güvenilir tedarikçilere yönelme çağrısı yaptı.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, bugün düzenlenen olağan basın toplantısında konuya ilişkin bir soruyu yanıtladı.

Lin, bazı ABD’li yetkililerin söz konusu iddialarında gerçekleri çarpıttığını ve doğruyla yanlışı birbirine karıştırdığını belirterek, bu tutumun açık bir teknoloji zorbalığı ve tek taraflı baskı olduğunu ifade etti.

Çin’in bu tür girişimlere kesinlikle karşı çıktığını vurgulayan Lin, ABD’ye siyasi manipülasyonlara son verme ve egemen ülkelerin işbirliği ortaklarını bağımsız şekilde seçme hakkına müdahale etmeyi bırakma çağrısında bulundu.

Lin, “ABD, Latin Amerika ve Karayipler bölgesinin refahına ve istikrarına katkı sağlayacak somut adımlar atmalıdır.” dedi.

İhmaller ve jeopolitik çatışmaların ağır faturası

Ülkeyi felce uğratan bu çok boyutlu enerji krizinin temelinde, hem geçmiş yıllara dayanan stratejik iç politika hataları hem de küresel çatışmalar yatıyor. 2018 yılına kadar doğal gaz ihtiyacının büyük bir kısmını kendi iç kaynaklarından karşılayan Bangladeş, yaşlanan gaz sahalarının tükenmesi ve yeni arama faaliyetlerine yeterli yatırım yapılmaması nedeniyle dışa bağımlı hale geldi. Mevcut Enerji Bakanlığı yetkilileri, 2024 yılındaki devrimle devrilen Şeyh Hasina hükümetini yeni kuyular açmayarak ülkeyi ithalata mahkum etmekle suçluyor.

İç siyasetteki bu stratejik vizyonsuzluk, dışarıda patlak veren jeopolitik krizlerle birleşince tablo daha da ağırlaştı. Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında tırmanan ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini büyük ölçüde kısıtlayan çatışmalar, Bangladeş'in Orta Doğu'dan (özellikle Katar'dan) tedarik ettiği sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarına ağır bir darbe indirdi. İthal LNG'yi işleyen yüzer depolama ve gazlaştırma ünitelerinden birinin teknik bir arıza nedeniyle devre dışı kalması da mevcut arz açığını içinden çıkılmaz bir hale getirdi.

Günlük yaşamda karantina etkisi ve alternatif arayışları

Sanayide çarkların durmasına neden olan enerji açığı, ülkenin sivil altyapısını ve günlük yaşamını da tamamen felç etmiş durumda. Doğal gaz tüketiminin dörtte üçünü gerçekleştiren elektrik santrallerinin ve sanayi tesislerinin talebi karşılayamaması nedeniyle ülke çapında düzenli elektrik kesintileri uygulanıyor. Alışveriş merkezlerinin erken kapatılması gibi enerji tasarrufu önlemleri devreye sokulurken; özellikle kırsal kesimdeki haneler yemek pişirebilmek için odun ateşine dönmek zorunda kaldı. Toplu taşımada kilit rol oynayan gazlı araç sürücülerinin yakıt kuyruklarında saatlerce beklemesi zaman zaman sokak protestolarına dönüşüyor.

Kısa vadede hızlı bir çözüm bulunamaması nedeniyle Dakka yönetimi, offshore ihale turları başlatarak denizde yeni arama kuyuları açmayı ve LNG terminallerini genişletmeyi planlıyor. Ancak uzmanlar, tek bir kuyunun maliyetinin milyonlarca doları bulduğunu ve üretime geçilmesinin uzun yıllar alacağını belirterek, asıl ve kalıcı çözümün yenilenebilir enerji altyapısına yapılacak yapısal yatırımlarda yattığına dikkat çekiyor.

İdare ayrıca, Basra Körfezi'nde faaliyet gösteren veya bölgeden yük taşıyan nakliyecilere, olası sorunlardan kaçınmak için gemi kiralamadan önce İran tarafından yayımlanan “kurallara uymayan gemiler” listesini incelemeleri tavsiyesinde bulundu.

İdare, 23 Ağustos'tan itibaren İran'ın “kara listesinde” yer alan gemilerle işbirliği yapan gemilerin de bu listeye ekleneceğini bildirdi. Bir geminin listeden çıkarılması için ise gerekçeleri içeren resmî bir başvurunun idareye sunulması gerektiğini vurguladı.

Yasa tasarısı ayrıca, çocukların kullandığı platformların oluşturdukları riskleri düzenli olarak değerlendirmelerini ve bu risklerin nasıl tespit edilip azaltıldığına dair rapor vermelerini de gerektirecek.

Yükümlülüklerini yerine getirmeyen şirketler, platformun küresel gelirinin yüzde 10'una kadar para cezasıyla karşı karşıya kalabilir. Tasarı ayrıca, yapay zeka destekli yardımcı platformlar da dahil olmak üzere gelişmekte olan teknolojileri düzenleyici çerçeveye dahil edecek.

Yapılan açıklamaya göre, İçişleri Bakanlığı bünyesinde, uyumluluğu bağımsız olarak izlemek, platformları soruşturmak ve yasayı uygulamak üzere bir çevrimiçi güvenlik düzenleyicisi kurulacak.

Başbakan Christopher Luxon, duyuruyu yaparken, "Sosyal medya onları zararlı içeriklere, bağımlılık yapan teknolojiye ve başa çıkamayacakları baskılara maruz bırakıyor ve bu durum aile hayatlarını, ruh sağlıklarını, uykularını ve eğitimlerini etkiliyor" dedi.

Eğitim Bakanı Erica Stanford, yasa tasarısının Yeni Zelanda'yı diğer ülkelerle aynı seviyeye getireceğini ve teknoloji şirketlerine çocukları çevrimiçi ortamda koruma konusunda daha büyük sorumluluk yükleyeceğini söyledi.

"Tasarı, platformlara yasal yükümlülükler getiriyor. Çocuklar, ebeveynleri veya bakıcıları için herhangi bir ceza önerilmiyor," dedi Stanford.

Yeni Zelanda'da iktidar koalisyonunun ortağı olan Yeni Zelanda Birinci Partisi'nin lideri Winston Peters, partisinin çocukların çevrimiçi güvenliği konusundaki endişeleri paylaştığını ancak yasağı desteklemeyeceğini belirterek, uygulamanın ebeveyn hakları, bireysel özgürlükler ve gizlilik pahasına olabileceği konusunda uyardı.

Yeni Zelanda'daki Canterbury Üniversitesi'nde kıdemli hukuk öğretim üyesi olan Cassandra Mudgway, önerilen çevrimiçi güvenlik düzenleyicisini ve platformların daha güçlü hesap verebilirliğini memnuniyetle karşıladı, ancak 16 yaş altı çocuklar için sosyal medyanın yasaklanmasının hükümetin amaçlarına ulaşıp ulaşamayacağını sorguladı.

Mudgway, yaş doğrulamasının önemli gizlilik maliyetleri doğurabileceği konusunda uyararak, bir yasağın çevrimiçi ortamı mutlaka daha güvenli hale getirmeyeceğini söyledi.

Yoon, müttefik ülkelere kısa süreli sıkıyönetim ilanını haklı çıkaracak mesajlar yayılması talimatı vermesiyle ilgili suçlamalarla yargılandı.

Yoon tarafından 3 Aralık 2024 gecesi ilan edilen olağanüstü sıkıyönetim, saatler sonra Ulusal Meclis tarafından kaldırıldı.

Yoon, 3-4 Aralık 2024 tarihleri ​​arasında, sıkıyönetimin meşruiyetini doğrulamak amacıyla, Amerika Birleşik Devletleri de dahil olmak üzere önemli müttefiklere çarpıtılmış mesajlar yayılması emrini vermekle suçlandı.

Eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Shin Won-sik ve eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Baş Yardımcısı Kim Tae-hyo, Yoon ile birlikte gerekçelendirme mesajlarını yaymak için komplo kurmak suçlamasıyla iddianameye konu oldular.

Özel savcı ekibi ayrıca, Yoon'un sıkıyönetim girişimine karşı ayaklanmadaki kilit rolleri nedeniyle eski Genelkurmay Başkanı Kim Myung-soo ve eski Ulusal İstihbarat Servisi Direktörü Cho Tae-yong'u da suçladı.

Yoon'un eşi Kim Keon-hee, 2022'de cumhurbaşkanlığı konutunun taşınmasına müdahale etmek suçlamasıyla yargılanmıştı.

Yoon, Şubat ayında sıkıyönetim ilanından kaynaklanan isyan nedeniyle ömür boyu hapis cezasına, Haziran ayında ise Kuzey Kore'ye insansız hava araçlarının sızmasıyla ilgili genel vatana ihanet suçundan 30 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.

Ocak 2025'te gözaltındayken ayaklanmanın elebaşı olduğundan şüphelenilerek suçlandı ve tutuklanıp suçlanan ilk görevdeki cumhurbaşkanı oldu.

Kurumsal finansörlere yaptırım kapıda

Krizin büyümesi üzerine afet bölgelerinde incelemelerde bulunan Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto, alevleri kontrol altına almak için mevcut tüm devlet kaynaklarının ve hava unsurlarının seferber edildiğini duyurdu. Güvenlik birimleri ve hükümet yetkilileri, yürütülen soruşturmanın sahada ateşi yakan faillerle sınırlı kalmayacağının altını çiziyor. Ekipler, yasa dışı arazi temizleme faaliyetlerini finanse eden veya talimatını veren büyük tarım şirketlerinin mali kayıtlarını mercek altına aldı. Soruşturma kapsamında kundakçılıkla suçlanan faillerin 15 yıla kadar hapis ve ağır para cezalarıyla yargılanması beklenirken, yangınlarda parmağı olduğu kanıtlanan şirketlerin faaliyet ruhsatlarının kalıcı olarak iptal edileceği uyarısında bulunuldu.

Turbalık alanlarda sinsi tehlike ve havadan müdahale

Ekolojik tahribatın merkez üssü konumundaki Borneo ve Sumatra adalarında kısa süre içinde beş binden fazla sıcak nokta tespit edildi. Uzmanlar, bölgenin coğrafi yapısını oluşturan turbalık alanların yangınla mücadeleyi zorlaştırdığına dikkat çekiyor. Yüzeydeki alevler söndürülse dahi yeraltındaki közlerin için için yanmaya devam etmesi, krizin süresini ve duman emisyonunu artırıyor. Endonezya hükümeti, yeraltındaki sinsi yangınları tamamen bastırmak ve duman oluşumunu engellemek amacıyla yağış miktarını artıracak bulut tohumlama operasyonlarına yeniden başlarken, bölgeye sevk edilen 50'den fazla helikopterle havadan su topu ve devriye uçuşları aralıksız sürdürülüyor.

📌 Bu Bölümde Neler Var?

• Zhaosu Sulak Alanı ve Tianma Kültür Parkı: Nehrin sularını sıçratarak koşan yılkı atlarını besleme deneyimi ve Sincan'ın binlerce yıllık "Cennet Atları" kültürüne tanıklık. (Emekli Amiral Türker Ertürk'ün değerlendirmeleriyle)

• Dünyaca Ünlü At Parkı: Farklı ülkelerden özel at ırklarının koruma altına alındığı merkezde, biniciliğin bir yaşam biçimi olduğunu kanıtlayan nefes kesici akrobasi gösterileri.

• Altı Yıldız Caddesi ve Akordeon Müzesi: 1930'larda altıgen düzende inşa edilen tarihi mahallenin çok kültürlü dokusu ve Halk Kültür Sergisi Salonu'nda yer alan devasa akordeon koleksiyonu.

• Kültürel Mozaik ve Kapanış Temasları: Milli Halk Delegesinin sunduğu özel gösteride farklı etnik kimliklerin oluşturduğu gurur tablosu (Gazeteci Zeynel Lüle'nin izlenimleriyle) ve Sincan Uygur Özerk Bölgesi Halk Kongresi Daimi Komitesi Başkan Yardımcısı Mamtimin Kadir ile yapılan verimli görüşme.

Çin'in batıya açılan kapısı Sincan'ın entegrasyon ve kalkınma vizyonunu yerinde gözlemlediğimiz bu unutulmaz yolculuğun sonuna geldik. Ben Abdülkerim Yaşar; 6 gün boyunca Xinjiang izlenimlerimizi paylaştığımız bu serüvende bizlere eşlik ettiğiniz için teşekkür ederim. Hoşça kalın!

📌 Bu Bölümde Neler Var?

• İli Havzası ve Yining'in Dokusu: Uygur, Kazak, Hui, Moğol ve Han kültürlerinin muazzam bir uyumla harmanlandığı, Sincan'ın yemyeşil doğasıyla parlayan "bahçe şehri" Yining'e genel bir bakış.

• Lijie Caddesi: Şehrin tarihi dokusunu ve yerel kültürünü yansıtan, birbirinden ilginç dükkânlarıyla Yining'in renkli ve hareketli kalbi.

• Kalajun Yaylası ve Yurt Çadırları: 3000 metre rakımda, zümrüt yeşili bozkırların heybetli dağlarla kucaklaştığı noktada sıcak bir yöresel karşılama ve göçebe kültürünün simgesi geleneksel çadırlarına misafirlik.

• Kalajun Müzesi: Lalenin anavatanı olan bu bereketli topraklardaki 33 farklı lale çeşidini ve bölgenin zengin ekosistemini keşfettiğimiz bilgilendirici tur.

• Gün Sonu Değerlendirmeleri: Kalajun'un muhteşem manzarası eşliğinde doğanın tadını çıkarırken, Gazeteciler Mustafa Kemal Erdemol ve Özlem Gürses'in geziye dair özel izlenimleri.

Kalajun'un tertemiz havası ve görsel şöleni eşliğinde bitirdiğimiz bu keyifli günün ardından, bir sonraki bölümde Yining'in saklı güzelliklerini keşfetmeye devam edeceğiz. İyi seyirler!

📌 Bu Bölümde Neler Var?

• Xiang Fei Parkı ve Kültürel Şölen: Çing Hanedanlığı İmparatoru Qianlong'un efsanevi Uygur eşi "Xiangfei" anısına tasarlanan parkta görkemli karşılama seremonisi, yöresel müzikler ve renkli halk dansları.

• Apak Hoca Türbesi: 17. yüzyılda inşa edilen; yeşil ve mavi sırlı çinileri, ince işlemeli minareleri ve "Kokulu Cariye" efsanesiyle Orta Asya İslam mimarisinin en zarif örneklerinden biri.

• Kaşgar Sincan Pilot Serbest Ticaret Bölgesi: Türkiye'nin 'Orta Koridor' vizyonuyla doğrudan örtüşen, 8 ülkeye sınırı bulunan ve gümrük, üretim, lojistik operasyonlarını tek çatı altında birleştiren yüksek teknolojili ticaret üssü.

• Xibe (Şibe) Antik Kenti: Çing Hanedanlığı döneminde sınırları korumak için zorlu bir göç yolculuğuyla bölgeye yerleşen Xibe halkının kültürü, tarım aletleri ve keyifli okçuluk deneyimimiz.

• Saixi Gölü: Yining'de günün yorgunluğunu attığımız, el değmemiş doğasıyla adeta bir kartpostalı andıran o huzur dolu durak.

Saixi Gölü'nün dingin manzarası eşliğinde tamamladığımız bu yoğun günün ardından, beşinci günde Yining'in gizli kalmış güzelliklerini keşfetmeye devam edeceğiz. İyi seyirler!

📌 Bu Bölümde Neler Var?

• Geleneksel Köyler ve Porselen Sanatı: Balkabağı Sokağı'nda bizi karşılayan renkli gösteriler ve Yengisar'ın usta ellerinden çıkan, tamamen el işçiliğiyle üretilmiş zarif çömlekler. (Gazeteci Şükrü Küçükşahin'in yorumlarıyla)

• Yengisar Bıçağı Köyü ve Davaz Gösterisi: Sedef, kemik ve gümüş işlemeleriyle yüzyıllık bir geleneği yansıtan meşhur Yengisar bıçakları ve yaşları 8 ile 15 arasında değişen çocukların metrelerce yüksekte sergilediği nefes kesici "Davaz" (ip üstünde akrobasi) performansı. (Akademisyen Cangül Örnek'in değerlendirmesiyle)

• Geleneksel Çin Tıbbı Hastanesi: "Uzun yaşam diyarı" Shule'de (Şulı) bulunan, güney Sincan'ın en büyük rehabilitasyon merkezini barındıran bu tesiste; şifalı otlar, yalnızca nabız dinleyerek konulan teşhisler, akupunktur ve Tai Chi egzersizleri.

• Kırsal Kalkınma ve Jiangguoguo Şirketi: Bölgenin meşhur ceviz, badem ve kuru meyvelerinin uluslararası standartlarda işlenip dünyaya açıldığı üretim tesisine ziyaret ve Emekli Amiral Türker Ertürk'ün gezimize dair genel değerlendirmeleri.

Kaşgar'daki dolu dolu geçen üçüncü günümüzü burada noktalıyoruz. Bir sonraki bölümde Kaşgar'ın gizli kalmış köşelerini keşfetmeye devam edecek ve ardından rotamızı İli Kazak Özerk İli'nin merkezi Yining'e çevireceğiz. İyi seyirler!

📌 Bu Bölümde Neler Var?

• Eski Şehir Koruma ve Yönetim Anı Salonu: Eski Kaşgar'ın maketleri üzerinden geçmişe yolculuk. Toprak evlerin yağmur ve deprem karşısındaki kırılganlığı ile 2010 yılında 8 bakanlığın ortaklığıyla başlatılan 1 milyar dolarlık dev restorasyon projesinin detayları. (Gazeteci Bülent Aydemir'in değerlendirmeleriyle)

• Tarihi İydgah Camii: 15. yüzyıldan günümüze uzanan, sarı tuğlalı görkemli girişi ve huzur veren yeşil kubbeleriyle Kaşgar'ın dini ve sosyal hayatının merkezi olan sembolik yapı. (Gazeteci İsmail Saymaz'ın yorumlarıyla)

• Kaşgar Antik Kenti ve Sokakları: Tarihin izini sürdüğümüz antik kent sokakları, renkli dükkânlar ve bakırcılar çarşısının o eşsiz ritmi. (Gazeteciler İrem Karataş ve Zeynel Lüle'nin izlenimleriyle)

Kaşgar'ın ruhunu doyasıya hissettiğimiz bu renkli günün ardından, 3. günde de bu eşsiz şehri keşfetmeye devam edeceğiz. İyi seyirler!

📌 Bu Bölümde Neler Var?

Urumçi’ye Varış: Asya'nın önemli aktarma noktalarından Tianshan Uluslararası Havalimanı ve şehrin şaşırtıcı derecede modern, temiz ve düzenli yapısı.

70. Yıldönümü Sergisi: 1955'ten günümüze Xinjiang'ın tarihi gelişimi, Demokratik Toprak Reformu, bölgede üretilen ilk traktör ve zorlu yol inşaatlarının fedakar hikayeleri.

Terörle ve Aşırıcılıkla Mücadele Müzesi: 1,66 milyon kilometrekarelik coğrafyanın jeopolitik önemi, geçmiş yıllarda yaşanan güvenlik sorunları ve Gazeteci Murat Taylan’ın değerlendirmeleri.

Urumçi Büyük Pazarı: Günü keyifle noktaladığımız, kültürel çeşitliliğin ve renkli dokunun kalbi olan o meşhur pazar.

Bir sonraki bölümde tarihi Kaşgar şehrinde görüşmek üzere... İyi seyirler!

Haliç Tersanesi bünyesindeki İstanbul Sanat Müzesi’nde kapılarını açan etkinlik, Asya’nın yükselen teknolojik gücünün toplumsal dönüşümle, özellikle de kadınların ve kız çocuklarının dijital dünyadaki rolüyle nasıl harmanlandığını gözler önüne seriyor.

1980'lerden bu yana tüm dünyaya "Serbest Ticaret" ve "Küreselleşme" kavramlarını dayatan Batı, neden bugün aniden korumacı politikalara ve gümrük vergilerine geri döndü? Donald Trump'ın ilk dönemi ile başlayan, Joe Biden döneminde devam eden ve bugün doruğa çıkan bu ekonomik savaşın temelinde ne yatıyor? ABD'nin iddia ettiği gibi Çin sadece "ucuz iş gücü" ve "kopya ürün" üreten bir ülke mi, yoksa yapay zeka ve 5G teknolojilerinde Batı'yı tahtından eden yeni bir hegemon mu?