Küresel yapay zeka yarışında teknolojik rekabet sürerken, bu gücün uluslararası alanda nasıl ve kim tarafından denetleneceğine yönelik küresel algı haritası yeniden şekilleniyor. ABD merkezli bağımsız düşünce kuruluşu Pew Araştırma Merkezi tarafından gerçekleştirilen ve dünya genelindeki yapay zeka eğilimlerini ölçen geniş çaplı araştırmanın son verileri, teknoloji denetiminde güven ibresinin Batı'dan Doğu'ya doğru kaydığını ortaya koydu. Ağırlıklı olarak orta gelir düzeyindeki 12 ülke ve bölgede yapılan spesifik analize göre, katılımcıların yüzde 43'ü yapay zekayı etkili bir şekilde düzenleme konusunda Çin'e güvendiğini belirtirken; bu oran ABD için yüzde 35, Avrupa Birliği (AB) için ise yüzde 34 seviyesinde kaldı.
Gelişmekte olan pazarlarda Pekin vizyonu
Araştırmanın öne çıkan jeopolitik bulguları, özellikle küresel güney ve gelişmekte olan ekonomilerdeki kitlelerin teknoloji yönetişiminde Çin'e duyduğu güvenin altını çiziyor. Dünya Bankası sınıflandırmasına göre orta gelir grubunda yer alan Malezya, Pakistan ve Bangladeş gibi ülkelerde Çin en güvenilir düzenleyici aktör olarak ilk sırada yer alırken; Şili, Tayland ve Singapur gibi pazarlarda ABD ve AB ile başa baş veya çok yakın seviyelerde güvenoyu aldı. Bu tablo, Pew'in daha önce dile getirdiği "orta gelirli ulusların Çin'e, yüksek gelirli uluslardan daha olumlu yaklaştığı" yönündeki genel tespitiyle doğrudan örtüşüyor. Mevcut veriler ayrıca, 2025 yılında 25 farklı ülkede yapılan ve AB'nin en güvenilir, Çin'in ise en az güvenilen aktör çıktığı anket sonuçlarına kıyasla küresel algıdaki keskin farkı da gözler önüne seriyor.
Siyasi tutumlar ve teknoloji okuryazarlığı güveni belirliyor
Uluslararası toplumun yapay zeka düzenlemelerindeki güven tercihini yönlendiren temel dinamiklerin başında ise devletlere yönelik mevcut siyasi algılar ile teknolojinin kendisine duyulan aşinalık geliyor. Rapora göre, bir aktöre genel olarak olumlu yaklaşan kitleler, o gücün teknolojik denetim kapasitesine de çok daha yüksek oranda güven duyuyor. Bu sosyolojik eğilimin en net örneği Peru'da gözlemleniyor; ülkede Çin'e olumlu bakanların yüzde 57'si Pekin'in yapay zekayı başarıyla düzenleyeceğine inanırken, olumsuz görüş bildirenlerde bu oran yüzde 26'ya kadar düşüyor. Araştırma ayrıca, teknoloji okuryazarlığı yüksek olan ve yapay zeka hakkında düzenli bilgi edinen bireylerin, teknolojinin denetimine duyduğu uluslararası güvenin, konuya yabancı olan kitlelere kıyasla belirgin şekilde daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor.
