Bilim dünyasının en prestijli ödüllerinden biri olan Nobel Kimya Ödülü'nün bu yılki sahipleri, temel kimya alanında çığır açan buluşlarıyla Henri Kagan ve Kenso Soai oldu. Tıp ve fizik ödüllerinin ardından haftanın üçüncü büyük duyurusunu yapan İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, iki bilim insanının asimetrik organik sentez süreçlerinde moleküler kopyalanma (otokataliz) ve doğrusal olmayan etkiler üzerine yaptıkları keşiflerin bu tarihi ödüle layık görüldüğünü bildirdi. Keşif, yaşamın temel yapı taşlarını oluşturan moleküllerin nasıl çoğaldığına dair ezberleri bozan bir nitelik taşıyor ve moleküler düzeydeki asimetrinin nasıl şekillendiğini anlamada yeni bir pencere açıyor.
Doğanın "sağ ve sol el" kuralı
Nobel Kimya Komitesi Başkanı Heiner Linke, bu yılki ödülün kimyanın en temel yapı taşlarına dayandığını vurguladı. Doğadaki pek çok molekülün birbirinin ayna görüntüsü olan iki farklı versiyonunun bulunduğuna dikkat çeken Linke, bu durumu insan ellerine benzetti. Yunancada el anlamına gelen kelimeden türetilen "kiral" moleküller, birbirinin tıpatıp aynısı gibi görünse de tıpkı sağ ve sol elin üst üste tam oturmaması gibi yapısal bir farklılık taşıyor. Kagan ve Soai'nin çalışmaları, bu moleküllerin kimyasal tepkimeler sırasında kendi ayna görüntülerinden ziyade belirli bir kiraliteye sahip formları nasıl baskın bir şekilde çoğalttığını (otokatalitik geri bildirim) açıkça ortaya koydu.
Ödül töreni 10 Aralık'ta Stockholm'de
Nükleer fisyondan genetik dizilime kadar tarihteki en büyük bilimsel sıçramaları ödüllendiren Nobel Kimya Ödülü, bu yıl da geleneğini bozmayarak yaklaşık 1,2 milyon dolara (12 milyon İsveç kronu) denk gelen para ödülünü iki bilim insanı arasında paylaştırdı. Geçtiğimiz yıl iklim krizi ve temiz su sorunlarına çözüm sunan metal-organik kafes yapılarını geliştiren bilim insanlarına verilen ödül, bu yıl uygulamalı kimyadan ziyade saf ve temel moleküler kimyanın derinliklerine inmiş oldu. Ödül kazanan bilim insanları, madalyalarını ödülün isim babası olan İsveçli mucit Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta Stockholm'de düzenlenecek görkemli törenle İsveç Kralı 16. Carl Gustaf'ın elinden alacak.
