Tartışılan unsurlardan biri, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokundan vazgeçmesi karşılığında ABD'nin dondurulmuş 20 milyar dolarlık İran fonunu serbest bırakması.
Bu hafta yapılan görüşmelerde istikrarlı bir ilerleme kaydedildi, ancak hala önemli görüş ayrılıkları mevcut. Bu şartlar altında bir anlaşma savaşı sona erdirebilir, ancak İran konusundaki şahin kesimlerin tepkisini çekme potansiyeli taşıyor.
Müzakere Takvimi ve Arabuluculuk
-
İkinci Tur Beklentisi: Başkan Trump Perşembe günü yaptığı açıklamada, ABD ve İranlı müzakerecilerin anlaşmayı mühürlemek için bu hafta sonu muhtemelen ikinci tur görüşmelerde bir araya geleceğini söyledi.
-
Konum: Arabuluculuk çabalarına yakın bir kaynağa göre görüşmelerin Pazar günü muhtemelen İslamabad'da yapılması bekleniyor.
-
Arabulucular: Müzakerelere Pakistan aracılık ederken, Mısır ve Türkiye de perde arkasından destek veriyor.
Temel Anlaşmazlık Noktaları: Uranyum ve Para
Trump yönetiminin önceliği, İran'ın yer altı tesislerinde bulunan yaklaşık 2.000 kg'lık zenginleştirilmiş uranyum stokuna, özellikle de %60 saflıkta zenginleştirilmiş 450 kg'lık kısma erişememesini sağlamak. İranlıların ise nakit paraya ihtiyacı var.
Rakamlar üzerindeki pazarlık:
-
İlk Teklif: ABD başlangıçta gıda ve ilaç gibi insani yardımlar için 6 milyar dolar bırakmaya hazırdı.
-
İran'ın Talebi: İranlılar 27 milyar dolar talep etti.
-
Mevcut Durum: Tartışılan son miktar 20 milyar dolar. Bir yetkili bunu ABD'nin teklifi olarak nitelerken, diğeri "uranyum karşılığı nakit" konseptinin tartışılan birçok başlıktan biri olduğunu belirtti.
Stokların Geleceği:
ABD, İran'ın tüm nükleer materyallerini ABD'ye göndermesini isterken; İran sadece ülke içinde "seviyesini düşürmeyi" (down-blend) kabul etti. Şu an tartışılan uzlaşma formülüne göre, yüksek dereceli uranyumun bir kısmı üçüncü bir ülkeye gönderilecek, bir kısmı ise uluslararası denetim altında İran'da seyreltilecek.
Anlaşmanın "Üç Sayfalık" Detayları
Müzakere edilen Mutabakat Zaptı (MOU) şunları da içeriyor:
-
Zenginleştirme Moratoryumu: ABD 20 yıllık bir durdurma talep ederken, İran 5 yıl teklif etti.
-
Tesislerin Durumu: İran tıbbi izotoplar için nükleer araştırma reaktörlerine sahip olabilecek ancak tüm tesislerin yer üstünde olacağını taahhüt edecek. Mevcut yer altı tesisleri devre dışı kalacak.
-
Hürmüz Boğazı: Taslakta Hürmüz Boğazı konusu da yer alıyor ancak kaynaklar bu konuda hala ciddi boşluklar olduğunu belirtiyor.
Kim, Ne Dedi?
-
ABD'li Yetkili: "İran adım attı ama yeterli değil. Onları daha fazla adım atmaya iten ne olacak göreceğiz."
-
Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly: Görüşmelerin "verimli" geçtiğini ancak basın üzerinden müzakere yapmayacaklarını belirtti.
-
Başkan Trump: "Bir anlaşma yapmaya çok yakınız. Eğer anlaşma olmazsa, çatışmalar (ateş) yeniden başlar." Trump ayrıca gerekirse 21 Nisan'da sona erecek olan ateşkesi uzatabileceğini ifade etti.
-
Senatör Lindsey Graham: Trump'ın İran'lılarla doğrudan konuştuğunu ve son görüşmenin oldukça "hareketli" geçtiğini söyledi.
Takip edilecek gelişme: Cuma günü Pakistan, Mısır ve Türk arabulucular, Türkiye'deki bir diplomatik forumun marjında Suudi yetkililerle bir "dörtlü" toplantı yapacak. Toplantının odak noktası ABD-İran arasındaki anlaşma çabaları olacak.
