Haber Merkezi - ASYANINSESİ
Nature Communications dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, Mars'ın jeolojik tarihine dair ezberleri bozabilir. Bilim insanları, neredeyse yirmi yıldır yörünge verilerinde "gizemli spektral sinyaller" veren katmanlı demir sülfatların sırrını çözdü.
Gezegendeki kükürt bolluğu ve geçmişteki suyun etkileşimiyle oluşan bu mineraller, Mars'ın aşırı kurak yapısı sayesinde milyarlarca yıl boyunca bozulmadan günümüze ulaştı.
Valles Marineris'in Gizemli Kanyonları
Araştırma ekibi, çalışmalarını Güneş Sistemi'nin en büyük kanyon sistemlerinden biri olan Valles Marineris ve çevresindeki iki spesifik bölgeye odakladı: Kuzeydoğudaki Aram Chaos ve kanyonun hemen kuzeyindeki 5 kilometre derinliğe sahip Juventae Chasma üzerindeki plato.
Bu bölgelerdeki eski su yatakları, Mars'ın sulu geçmişine dair güçlü kanıtlar sunuyor. Sülfat açısından zengin suların yavaş yavaş buharlaşmasıyla geride "hidratlı demir sülfatlar" kaldı. Ancak işin ilginç kısmı, bu minerallerin daha sonra volkanik kül veya lavlardan kaynaklanan aşırı ısıya maruz kalarak başkalaşım geçirmesiydi.
Laboratuvarda Çözülen Yapboz: Isı ve Dönüşüm
Yörüngedeki CRISM cihazından alınan veriler başlangıçta bilim insanlarının kafasını karıştırmıştı. Ancak NASA Ames ve SETI Enstitüsü araştırmacıları, bu koşulları Dünya'daki laboratuvarlarda canlandırarak yapbozun parçalarını birleştirdi.
Keşfedilen süreç şu şekilde işliyor:
1. 50°C'ye Isınma: Başlangıçta her birim hücresinde dört su molekülü barındıran rozenit minerali ısındığında, tek su moleküllü szomolnokit mineraline dönüşüyor.
2. 100°C'yi Aşma: Sıcaklık 100°C'yi aştığında ise yapısal bir değişim daha yaşanıyor ve mineralin yapısındaki H2O'nun yerini OH alıyor. Sonuç: Ferrik hidroksisülfat
Bilim insanları, Mars'ın atmosferinde düşük oranda bulunan oksijenin bile bu kimyasal reaksiyonun gerçekleşmesi için yeterli olduğunu saptadı. Araştırmada bu reaksiyon şu formülle ifade ediliyor:
4Fe²⁺SO₄·H₂O + O₂ → 4Fe³⁺SO₄OH + 2H₂O
NASA Ames'te görevli Dr. Johannes Meusburger, bu ufak atomik değişimin mineralin kızılötesi ışığı emme şeklini büyük ölçüde değiştirdiğini ve bu sayede yörüngeden tespit edilebildiğini belirtiyor.
Hayat İçin Yeni Bir İpucu Mu?
Araştırmanın baş yazarı Dr. Janice Bishop'a göre, laboratuvarda oluşan bu materyal benzersiz kristal yapısı ve termal kararlılığı nedeniyle büyük ihtimalle "yepyeni bir mineral". Ancak bilimsel literatürde resmi olarak yeni bir mineral kabul edilebilmesi için Dünya üzerinde de doğal yollarla bulunması gerekiyor.
Daha da önemlisi, bu sülfatların oluşması için gereken yüksek jeotermal ve volkanik ısı, bu bölgelerin Amazonian döneminde aktif olduğunu gösteriyor. Bu durum, Mars'ın tahmin edilenden çok daha yakın bir döneme kadar kimyasal ve termal olarak canlı kaldığını kanıtlarken, gezegenin geçmişte yaşamı destekleme potansiyeline dair yeni umutlar yeşertiyor.
