Güneydoğu Asya'da tırmanan mülteci krizi ve insan hakları ihlalleri, Malezya hükümetinin iç savaşın devam ettiği Myanmar'a yönelik başlattığı kitlesel sınır dışı operasyonuyla uluslararası boyuta taşındı. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), Kuala Lumpur yönetiminin BM ve uluslararası toplumun tüm itirazlarına rağmen, aralarında çocukların da bulunduğu yaklaşık 1.500 Myanmar vatandaşını ülkelerine iade etmesinden derin endişe duyduğunu bildirdi. 2021 yılındaki askeri darbeden bu yana şiddetli çatışmalara sahne olan Myanmar'a yapılan bu nakiller, sığınmacıların can güvenliğini doğrudan tehlikeye atıyor.
Uluslararası hukuk ve 'geri göndermeme' ilkesi ihlali
UNHCR Koruma Hizmetlerinden Sorumlu Yüksek Komiser Yardımcısı Edem Wosornu, iade edilen kişilerin Myanmar'da ciddi hayati risklerle, zulüm veya işkenceyle karşılaşabileceğine dikkat çekerek bu durumun uluslararası mülteci hukukunun temelini oluşturan "geri göndermeme" (non-refoulement) ilkesine açıkça aykırı olduğunu vurguladı. Malezya makamlarının iadelerin "gönüllülük esasına" dayandığı yönündeki savunmasını da eleştiren BM yetkilileri, sığınmacıların kapalı gözaltı merkezlerinden alınarak nakledilmesinin kararların özgür iradeyle alınıp alınmadığı konusunda ciddi şüpheler doğurduğunu belirtti. UNHCR, söz konusu gözaltı merkezlerine erişimlerinin engellendiğini ve bağımsız bir değerlendirme yapılmasına izin verilmediğini altını çizerek, Myanmar'da güvenli koşullar sağlanana kadar devletlerin sığınma koruması sunmaya devam etmesi gerektiğini yineledi.
Bölgesel baskılar ve geniş çaplı iade planı
Söz konusu sınır dışı hamlesi, Malezya ile Myanmar yönetimi arasında varılan ve toplamda 5 bin kişinin iadesini öngören geniş kapsamlı anlaşmanın ilk etabını oluşturuyor. Son yıllarda ülke içinde mültecilere karşı artan toplumsal ve siyasi baskılar sebebiyle göç politikalarını sertleştiren Malezya, özellikle 2017'deki askeri baskılardan kaçan yüz binlerce Arakanlı Müslümana da ev sahipliği yapıyor. Myanmar Dışişleri Bakanlığı yerinden edilmiş kişilerin güvenli ve onurlu bir şekilde geri dönüşü için çalışıldığını iddia etse de, sahadaki çatışma ortamı ve Uluslararası Adalet Divanı'nda devam eden soykırım davalarının gölgesinde yürütülen bu kitlesel tahliyeler Bölgesel insani krizi daha da derinleştiriyor.
